Toolkit ‘Samen met het azc’ | Vrijwilligerswerk aanbieden

Kennismaken met een vrijwilliger: Nader Orfali, MuseumFabriek Winterswijk 

Tekst door Paulien Westerdiep, origineel uitgebracht in MuseumNieuws Winsterwijk Nr.195. 

In de weverij kan het bij tijd en wijle een daverende herrie zijn. De weefgetouwen werken, maar daartussen beweegt een stille kracht. Wie is die man die daar zijn vakkennis tentoonspreidt? Ik maak kennis met Nader Orfali en vraagt u zich met mij af hoe zo’n vriendelijke man als wever in de MuseumFabriek terechtgekomen is. Hij wil er wel over vertellen. En dus zitten we een paar dagen later bij elkaar. 

Nader vertelt: “In mijn vaderland Syrië was ik wever van beroep. Mijn vader was ook wever, maar mijn broers hadden ander werk. Ik ben op mijn twaalfde of dertiende al begonnen als wever. In de regio Aleppo, waar ik vandaan kom, waren veel weverijen en werd er veel gehandeld in textiel. Weven was echt mannenwerk. De fabriekjes waren klein. Er stonden maar een paar weefgetouwen, soms twee soms vier of vijf, maar eigenlijk nooit meer dan tien. Het was zwaar werk, want alles moest met de hand worden gedaan. Hier in Nederland beschikt men over veel hulpmiddelen om zware onderdelen te verplaatsen. Dat hadden we in Syrië niet. Toen ik een jaar of dertig was, moest ik stoppen. Mijn rug was versleten. Ik ben toen gaan handelen in stoffen.” 

Als wever heeft Nader vooral gordijn- en meubelstoffen gemaakt. Er werd met katoen, polyester en lycra gewerkt. Gehandeld heeft hij vooral in kleding, blouses. Na een paar jaar als handelaar te hebben gewerkt, werd het leven steeds moeilijker. Door het uitbreken van de oorlog was er steeds minder werk. Op 39-jarige leeftijd is Nader naar Nederland gevlucht. Dat is nu tien jaar geleden. Zijn vrouw en twee kinderen -een zoon en een dochter- kwamen een jaar later. Nader straalt helemaal als hij vertelt dat vijf jaar geleden hier in Winterswijk zijn jongste zoon is geboren. 

Toen Nader goed en wel in Nederland was, is de contactpersoon op zoek gegaan naar een geschikte werkplek. Een fabriek leek niet haalbaar vanwege de taalbarrière en de rugproblemen. Maar de MuseumFabriek in Winterswijk was een ander verhaal. Nader vertelt hoe ontroert hij was toen hij de weefgetouwen zag. Hij herkende alles in de weverij en wist meteen dat hij de kennis en kunde had om daarmee te werken. Aanvankelijk deed een andere vrijwilliger, Jan (Korthout), eigenlijk alles; van kleuren kiezen en patronen bedenken tot en met het repareren van de machines. Ondertussen zijn de rollen langzaam omgekeerd. Nader doet nu eigenlijk alles en trots vertelt hij dat hij echt goed machines kan repareren. Sinds een paar dagen ligt er een nieuwe kettingboom voor het grote weefgetouw. Nader weet hoe hij deze basis voor de bundel opgespannen kettingdraden moet installeren. Hij lijkt zich op te verheugen. Tegen de tijd dat u dit leest, is de klus al lang geklaard. Maar Nader wijst de boom vast en zeker graag aan als u er in de weverij naar vraagt. 

Je kunt bewoners van het azc het beste betrekken bij vrijwilligerswerk dat op wandel- of fietsafstand van de woonplaats plaatsvindt. Niet iedereen beschikt over eigen vervoer of voldoende budget voor openbaar vervoer. Wanneer vervoer een drempel vormt, kan dit een reden zijn dat vrijwilligers afhaken.

In sommige gevallen is het mogelijk om vervoer te organiseren vanuit het COA. Neem contact op met een opvanglocatie bij jou in de buurt om hier meer te weten over te komen.

De taalbeheersing van asielzoekers en statushouders loopt sterk uiteen. Sommigen spreken al wat Nederlands, terwijl anderen vooral een andere taal spreken of nog weinig kennis van het Nederlands hebben. Een taalbarrière kan lastig zijn, maar er zijn veel creatieve oplossingen te bedenken. Denk bijvoorbeeld aan vertaalapps, manieren om zonder taal te communiceren of misschien beheerst jouw nieuwe vrijwilliger een tweede taal die jij ook spreekt. Blijf niet hangen in barrières, maar heb vooral aandacht voor wat de nieuwe vrijwilliger wel meebrengt, bijvoorbeeld aan vaardigheden, ideeën en perspectieven.

Geef ruimte om fouten te maken. Vrijwilligerswerk is juist een veilige plek om taal te oefenen. Geduld en een open houding zijn hierbij essentieel.

Een uitnodigende en veilige sfeer binnen de organisatie is een belangrijke voorwaarde voor succes. Peil daarom vooraf de bereidheid bij medewerkers, vrijwilligers en bestuur. Bespreek binnen de organisatie wie enthousiast is om de vrijwilligers te begeleiden. Kijk daarbij ook of er voldoende tijd en capaciteit is om de activiteiten te begeleiden en of medewerkers en vrijwilligers bereid zijn om waar nodig extra uitleg of ondersteuning te bieden.

Het helpt om met elkaar te bespreken hoe je omgaat met verschillen in taal en cultuur, en hoe je mogelijke misverstanden kunt voorkomen. Denk ook na over manieren om ervoor te zorgen dat iedereen zich welkom en op zijn gemak voelt. Een korte interne bijeenkomst of workshop over inclusie kan hierbij helpen.

Door vooraf gesprekken te voeren over verwachtingen, mogelijke zorgen en praktische vragen, kunnen misverstanden later in het traject worden voorkomen. Wanneer er binnen de organisatie twijfel of weerstand bestaat, is het belangrijk om dit serieus te nemen en samen te bespreken. Zo creëer je een sterke basis voordat je met nieuwe vrijwilligers aan de slag gaat.

Om ervoor te zorgen dat nieuwe vrijwilligers prettig aan de slag kunnen, is het belangrijk dat zij goed kunnen landen binnen de organisatie. Vrijwilligers uit een azc moeten niet alleen hun werkzaamheden leren kennen, maar ook wennen aan de werkcultuur, omgangsvormen en verwachtingen. Een zorgvuldige introductie helpt hen om zich sneller op hun gemak te voelen en hun plek binnen de organisatie te vinden.

Het is prettig wanneer een nieuwe vrijwilliger een vast aanspreekpunt heeft, bijvoorbeeld een vrijwilligerscoördinator. Als die er niet is, kan een buddy-systeem goed werken. In zo’n systeem begeleidt een ervaren medewerker of vrijwilliger de bewoner van het azc en helpt deze persoon om wegwijs te worden in de organisatie.

Besteed bij de start aandacht aan een duidelijke introductie op de eerste dag. Stel de nieuwe vrijwilliger voor aan collega’s en andere vrijwilligers en geef uitleg over praktische zaken, zoals werktijden, pauzes en contactpersonen. Ook is het belangrijk om taken en verantwoordelijkheden helder uit te leggen. Geef daarnaast ruimte om vragen te stellen en maak duidelijk dat het normaal is om fouten te maken wanneer iemand iets nieuws leert. Het kan helpen om deze informatie ook per e-mail te versturen. Zo kan de vrijwilliger de informatie later nog eens rustig doornemen en eventueel vertalen als dat nodig is.

Voor sommige taken vragen erfgoedorganisaties een VOG van hun vrijwilligers, bijvoorbeeld bij het begeleiden van schoolklassen of kwetsbare groepen. Statushouders en asielzoekers met een BSN (Burgerservicenummer) kunnen een VOG aanvragen via de gemeente. Deze is alleen geldig voor hun verblijf in Nederland, omdat er geen informatie wordt opgevraagd uit het land van herkomst. Voor mensen zonder BSN is een VOG ook mogelijk, maar dit duurt langer. Gebruik daarvoor dit formulier.

Wie de kosten betaalt, verschilt per situatie. Vrijwilligersorganisaties kunnen vaak een gratis VOG aanvragen.  Kijk op www.gratisvog.nl voor meer informatie. Anders betaalt de organisatie of vrijwilliger zelf.  In dat geval kan de locatiemanager van het azielzoekerscentrum (azc) mogelijk helpen bij het vergoeden van deze kosten.

Bewoners van een COA-locatie hebben via het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) een WA-verzekering (wettelijke aansprakelijkheidsverzekering). Deze verzekering vergoedt schade die iemand per ongeluk veroorzaakt, zowel binnen als buiten het azc.

In veel gemeenten bestaat een collectieve vrijwilligersverzekering. Deze verzekering dekt bijvoorbeeld schade, aansprakelijkheid of ongeval voor mensen die vrijwilligerswerk doen in die gemeente. Het verschilt per gemeente wat er verzekerd is en wat niet.

Het is verstandig om altijd met jouw gemeente af te stemmen welke verzekeringen voor jouw organisatie gelden. Ben je een erfgoedorganisatie met winstoogmerk? Dan val je meestal niet onder de gemeentelijke vrijwilligersverzekering. Je kunt dan zelf een verzekering afsluiten voor jouw vrijwilligers.

Voor asielzoekers, die (nog) geen (tijdelijke) verblijfsvergunning hebben, is de organisatie verplicht om een Verklaring vrijwilligerswerk kosteloos aan te vragen bij het UWV. Het UWV toetst of het vrijwilligerswerk aan bepaalde voorwaarden voldoet:

• Het vrijwilligerswerk is onbetaald.
• De organisatie heeft geen winstoogmerk.
• Het werk is goed voor de samenleving.

Een Verklaring vrijwilligerswerk van het UWV wordt voor drie jaar verleend, is niet persoonsgebonden en geldt voor de beschreven werkzaamheden. Je hoeft dus geen nieuwe verklaring aan te vragen als andere asielzoekers hetzelfde werk gaan doen. Wil je de asielzoekers een andere taak geven, dan is er wel een nieuwe verklaring nodig voor die nieuwe werkzaamheden. 

Het UWV beslist binnen twee weken na ontvangst van je aanvraag of je deze verklaring krijgt. Als het UWV nadere vragen heeft naar aanleiding van de aanvraag, kan het langer duren. En als de aanvraag wordt afgewezen, dan moet de al gestarte vrijwilliger stoppen met het vrijwilligerswerk.

De Meedoenbalie is een voorziening binnen het azc waar bewoners zich kunnen oriënteren op en inschrijven voor verschillende vormen van deelname, zoals uitstapjes, vrijwilligerswerk en betaald werk. Het is mogelijk om via de Meedoenbalie een activiteit aan te bieden.

De Meedoenbalie is een voorziening waar bewoners zich oriënteren op activiteiten en vrijwilligerswerk. Je kunt je vrijwilligerswerk hier aanmelden. Op 38 locaties doen ze dit samen met de Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV); dit zijn de standaard Meedoenbalies. De light Meedoenbalies werken zonder NOV, daar wordt de balie gecoördineerd door een COA-medewerker. Maak bij voorkeur een afspraak om het vrijwilligerswerk persoonlijk toe te lichten aan de bewoners van het azc. Een mondelinge uitleg waarbij je afbeeldingen of een video van de organisatie laat zien werkt vaak beter dan alleen een vacaturetekst. Een overzicht van de Meedoenbalies vind je via onderstaande knop.

Is er geen Meedoenbalie actief in jouw regio? Vaak zijn er andere manieren om vacatures te delen, zoals via prikborden of tijdens bijeenkomsten op het azc. Via de locatiezoeker van het COA kan je de contactgegevens van het azc in jouw regio vinden.

Neem contact op met je lokale vrijwilligerscentrale. Deze heeft vaak een vacaturebank voor vrijwilligers. Zij kunnen een vacature op hun site plaatsen en helpen soms ook actief met het matchen tussen vrijwilligers en organisaties. De vrijwilligerscentrale weet ook vaak hoe het in de gemeente zit met vrijwilligersverzekeringen en andere regelingen.

Maak eventueel gebruik van een gespecialiseerde organisatie zoals NewBees. Deze organisatie kan veel werk uit handen nemen. Zo heeft NewBees eerder gezorgd voor matches tussen bewoners van het azc en erfgoedorganisaties in Gelderland. NewBees helpt bewoners van asielzoekerscentra werkervaring op te doen en de Nederlandse samenleving te leren kennen. De organisatie zoekt vrijwilligersplekken bij organisaties die passen bij de interesses, vaardigheden en doelen van de bewoner van het azc.

Door samen te werken met NewBees kan het makkelijker worden om bewoners van het azc als vrijwilliger te werven. Tegelijkertijd blijft het belangrijk dat je organisatie zelf voldoende tijd heeft om de vrijwilliger goed te begeleiden. Kijk voor meer informatie en contactgegevens op de website van NewBees.