Gelderse Landdag 2026

De Gelderse Landdag is dé ontmoetingsdag voor iedereen in Gelderland die zich bezighoudt met Gelderse geschiedenis en erfgoed. Wees welkom!

terug naar overzicht

Op donderdag 19 november is de vijfde editie van de Gelderse Landdag, dé ontmoetingsdag voor iedereen die zich bezighoudt met Gelderse geschiedenis en erfgoed. Deze editie vindt plaats in het Valkhof Museum in Nijmegen en heeft als thema ‘Geworteld in de regio’.  

De Gelderse Landdag draait om Gelderse geschiedenis en erfgoed. Het doel is om de academische wereld, studenten, erfgoedprofessionals, erfgoedvrijwilligers en erfgoedgemeenschappen bij elkaar te brengen en samen te kijken hoe zij invulling kunnen geven aan historisch onderzoek en hoe die historische kennis ingezet kan worden voor actuele vraagstukken. Deze dag vindt eens in de twee jaar plaats en wordt georganiseerd door Erfgoed Gelderland en de Radboud Universiteit. 

Keuzeprogramma 

Deelnemers kunnen een gevarieerd programma volgen met ruime keuze uit workshops, rondleidingen en presentaties. Je kunt bijvoorbeeld een wandeling maken langs monumentale bomen of een rondleiding volgen in het vernieuwde Valkhof museum. Je leert over de geschiedenis van het Gelderse landschap, komt meer te weten over plekken van verlies en verdriet (traumascapes) en over Romeinen in Gelderland. Een deel van het programma vindt plaats buiten het museum, met diverse wandelingen en een bezoek aan Museum De Bastei.  

Regionale onderzoeksagenda

Elke deelsessie binnen het keuzeprogramma sluit aan bij een van de onderzoeksthema’s van de nieuwe Regionale Onderzoeksagenda Geschiedenis & Erfgoed van de Radboud Universiteit. Deze behandelt onder meer de thema’s: Romeinen, koloniaal verleden, plekken van verlies en verdriet, de Tweede Wereldoorlog en leven met water.  

Binnen de onderzoeksagenda ligt de focus op landschappen en erfgoedgemeenschappen, bijvoorbeeld: hoe geven mensen invulling aan hun omgeving en hoe worden ze op hun beurt door hun omgeving gevormd? Het doel van de onderzoeksagenda is het versterken van de band tussen verschillende partijen die zich bezighouden met regionaal erfgoed en historisch onderzoek.

Uitreiking Martens van Sevenhoven Prijs 

Tijdens de Gelderse Landdag wordt de Martens van Sevenhoven Prijs uitgereikt. Dit is een eervolle Gelderse onderscheiding voor personen die zich op bijzondere wijze hebben ingezet voor musea, erfgoed, archieven en cultuur in Gelderland. 

Ledenvergadering Erfgoed Gelderland 

Op de Gelderse Landdag vindt tevens de algemene ledenvergadering van Erfgoed Gelderland plaats tijdens de eerste ronde van het keuzeprogramma. Leden van de coöperatie Erfgoed Gelderland kunnen deze vergadering los bijwonen, maar worden van harte uitgenodigd om de hele dag aanwezig te zijn. 

Programma

Onderstaand vind je een overzicht van het voorlopige programma. Let op, er kunnen nog wijzigingen plaatsvinden.

TijdProgramma-onderdeel
09:15 uurInloop met koffie en thee
10:00 uurOpening van de plenaire bijeenkomst met Peeled Collective
10:10 uurWelkomstwoord
10:20 uurLezing over de Gelderse landschapsgeschiedenis | Spreker: Elyze Storms-Smeets (Bijzonder hoogleraar Gelderse geschiedenis)
10:50 uurToelichting op het keuzeprogramma
11:00 uurPauze
11:15 uurKeuzeprogramma ronde 1
12:30 uurLunch
13:30 uurKeuzeprogramma ronde 2
14:45 uurPauze
15:20 uurPresentatie van de Regionale Onderzoeksagenda
15:50 uurIn gesprek met de zaal
16:00 uurUitreiking Martens van Sevenhoven Prijs
16:20 uurAfronding & borrel

Plenair programma

Opening met Peeled Collective

De bunkers van de Nederlandse Waterlinie liggen verspreid over het land als de ruggengraat van het verdedigingssysteem. Als rottend lichaam waarvan alleen de boten zijn overgebleven. Een plek die door het verstrijken van de tijd is vergroeid met het landschap. Wat ligt er verborgen in de (emotionele) lagen van het landschap en in die van onszelf? Wat gebeurt er wanneer die lagen bloot worden gelegd? In deze voorstelling bewegen we ons in korte tijd door de herinneringen van het landschap. De voorstelling voert ons langs emoties en ervaringen die nog steeds in ons lichaam aanwezig zijn. Een groot of klein moment in de tijd dat vervolgens weer vervaagt en schijnbaar onzichtbare sporen achterlaat. We geven gestalte aan de momenten en mensen die ooit indruk op ons maakten en onderzoeken hoe zij nog steeds invloed hebben op ons leven. Zelfs als ze er niet meer zijn. Hoe hebben anderen ons en ons leven gevormd? Wat hebben ze onder onze huid achtergelaten? Wat draagt ons landschap met zich mee?


Over Peeled Collective
Peeled Collective is een interdisciplinair danstheatercollectief dat zowel zichzelf als het publiek uitdaagt tot kwetsbaarheid. In hun werk onderzoeken zij vragen zonder eenduidige antwoorden en creëren ze ruimte voor reflectie en bewustwording. Zo nodigen ze het publiek uit om vanzelfsprekendheden opnieuw te bekijken. Het collectief maakt interdisciplinair werk door dans te verweven met tekst, beeldende kunst, muziek en theater. Peeled Collective werd opgericht door Emma Hanekroot en Emma Versluys, beidenafgestudeerd aan de Fontys Dance Academy (Bachelor Contemporary Dance, 2021), en staat bekend om hun gelaagde, fysieke en beeldende voorstellingen. Voorgaande werken zoals where the last birds stand (2025), het vouwen van stemmen (2024) , Yellow days, yellow haze (2023), VerdragendLandschap (2022), speelden allen in de Nederlandse en Belgische theaters, festivals of musea.

Peeled collective.
Lezing ‘Geworteld in de regio’ | Spreker: Elyze Storms-Smeets (Bijzonder hoogleraar Gelderse geschiedenis)

Nieuwe onderzoeken naar geschiedenis en erfgoed van Gelderse gemeenschappen en landschappen

Op de Gelderse Landdag wordt de nieuwe Regionale Onderzoeksagenda Geschiedenis & Erfgoed van Radboud Universiteit gepresenteerd. Aan de basis van deze onderzoeksagenda liggen twee pijlers, namelijk 1) landschap en leefomgeving in transitie, en 2) inclusieve gemeenschappen en meerstemmigheid.

Door de eeuwen heen is in Gelderland een gelaagd landschap ontstaan door natuurlijke processen en menselijke activiteiten. Onze leefomgeving is niet statisch. Het transformeert en is dynamisch. Bij de omgang met onze leefomgeving en landschap is dan ook een meer dynamische blik gewenst, waarbij we niet alleen maar focussen op beschermen en behouden van erfgoedsites, maar meer denken in termen van adaptatie en transformatie van ensembles en systemen in de gehele leefomgeving. Sterker nog, door te leren van de historische adaptatie- en transformatieprocessen zien we mogelijk kansen voor hedendaagse opgaven, zoals waterveiligheid, natuurherstel en landbouwtransitie. 

Het is daarbij belangrijk te beseffen dat we ‘landschap’ en ‘landschapsbestudering’ niet objectief kunnen zien. Landschap is namelijk ook een sociaal, mentaal of cultureel construct, dat vele werkelijkheden kent afhankelijk van iemands leeftijd, genderidentiteit, macht, religie of culturele achtergrond. Deze culturele landschapsbenadering sluit goed aan bij de huidige democratisering van de erfgoedpraktijk, die heeft geleid tot een toename van betrokkenheid van verschillende groepen burgers en stakeholders, veelal aangeduid als ‘participatie’ of – de actievere – ‘co-creatie’.

In haar keynote neemt prof. dr. Elyze Storms-Smeets, bijzonder hoogleraar Gelderse Geschiedenissen, ons mee door een korte geschiedenis van Gelderse gemeenschappen en landschappen, met speciale aandacht voor de kernthema’s uit de nieuwe Regionale Onderzoeksagenda.

Keuzeprogramma

Deelnemers kunnen een gevarieerd programma volgen met ruime keuze uit workshops, rondleidingen en presentaties. Er zijn twee rondes. Bij de registratiebalie op de dag zelf kun je een keuze maken tussen de verschillende deelsessies. Let op, er kunnen nog wijzigingen plaatsvinden. Meer informatie over de deelsessies volgt binnenkort.

Ronde 1 (11:15 – 12:30 uur)
Ledenvergadering Erfgoed Gelderland

Tijdens de Gelderse Landdag vindt ook de algemene ledenvergadering plaats. De ledenvergadering is enkel toegankelijk voor leden van de coöperatie. Zij ontvangen voorafgaand aan de vergadering de vergaderstukken. Let op: leden van Erfgoed Gelderland kunnen ook los de ledenvergadering bijwonen, maar worden van harte uitgenodigd om de hele dag aan te sluiten.

Deze deelsessie wordt geleid door: Marc Wingens (directeur Erfgoed Gelderland).

Let op: wil je alleen de ledenvergadering bijwonen? Dan kun je je ook aanmelden via het onderstaande formulier voor de Gelderse Landdag. Wel verzoeken we je ons te laten weten via info@erfgoedgelderland.nl dat je alleen naar de ledenvergadering komt. Je kunt dan ook aangeven of je deelneemt aan de aansluitende lunch. Dan houden we daar rekening mee.

Archiefonderzoek naar beladen geschiedenissen: een gesprek met archivarissen en onderzoekers 

Historische conflictsituaties zoals oorlog, sociale ongelijkheid, natuurrampen of kolonisering
werken vaak nog door in de hedendaagse maatschappij en leefomgeving. Begin 2026 startte
het onderzoeksproject Traumascapes, met de Radboud Universiteit als partner. Een groot
interdisciplinair consortium doet onderzoek naar erfgoedsites en landschappen met zowel fysieke sporen als symbolische representaties en geassocieerde collectieve herinneringen van trauma, menselijk conflict, geweld en verlies. Hoe doe je onderzoek naar beladen geschiedenissen? Welke bronnen en archieven gebruik je en wat zijn de beperkingen daarbij? We spreken met drie Gelderse archiefinstellingen en twee onderzoekers over hun ervaringen.

De sessie wordt geleid door: Maartje A.B. en Liedeke Plate (Radboud Universiteit).
Gesprekspartners: Marjolein Driessen (Gelders Archief), René Mulders (Regionaal Archief
Nijmegen), Hans Krabbendam (Katholiek Documentatie Centrum), Lolita Kapel (Stichting
Hubungan) en Elyze Storms-Smeets (Radboud Universiteit).

Waarde van cultuur. Cultuurbeleid en cultuurparticipatie in Gelderland sinds 1950

In 2025 verscheen in opdracht van provincie Gelderland de tweede editie van de Cultuur- en Erfgoedmonitor, vol feiten en cijfers die overheden en culturele organisaties kunnen gebruiken bij de ontwikkeling en evaluatie van cultuur- en erfgoedbeleid. De monitor staat in een lange traditie van periodiek onderzoek dat sinds de jaren 1950 in de provincie wordt uitgevoerd. In de deelsessie vergelijken we de huidige cultuurmonitor met enkele oudere rapportages. Wat leren we over historische trends in cultuurbeleid en -participatie? Welke verschuivingen zien we in definities en categoriseringen van cultuur, erfgoed, bezoekers en deelnemers? Wat zegt dit over veranderlijke opvattingen over de waarde van cultuur en hoe ga je hiermee om als je zelf nadenkt over de publieksgroepen die je wilt bereiken?

Deze deelsessie wordt begeleid door: Jan Hein Furnée (Radboud Universiteit) en Hans Schouwenburg (Cultuur Oost).

Documentaire & gesprek | De blik van de buitenstaander. Over de omgang met erfgoed

De Radboud Universiteit heeft de voorbije jaren verschillende kunstenaars uitgenodigd om zich te verdiepen in de universitaire erfgoedcollecties. In 2025 waren documentairemaker Laura Huygen en beeldend kunstenaar Frida Berntsen te gast. Laura heeft onderzoek gedaan naar onze omgang met erfgoedcollecties in gesprekken met erfgoedbeheerders: wat bewaar je, en waarom, en wat kan er weg? Frida onderzocht vakbondsvaandels en oude herbaria. Hierdoor geïnspireerd maakte zij twee vaandels en een vlag voor de universiteit: ongehoorzame objecten. We gaan in op de praktische kanten van zo’n residentie, de waarde van de blik van buitenstaanders en de vraag wat het een erfgoedorganisatie kan opleveren.

Deze deelsessie wordt begeleid door: Johan Oosterman (Radboud Universiteit), Frida Berntsen en Laura Huygen.

Museumrondleiding | Romeinen in het Valkhof Museum

Deze rondleiding wordt verzorgd door Marenne Zandstra, conservator archeologie. Zij neemt de groep mee langs een aantal hoogtepunten uit de nieuwe collectiepresentatie en vertelt over Nijmegen en omgeving als belangrijke schakel in de Romeinse Limes. Aan de hand van archeologische vondsten en verhalen komen onder andere de legerplaatsen, de Romeinse stad, het aquaduct en de pannenbakkerij aan bod.

Deze deelsessie wordt geleid door: Marenne Zandstra (Valkhof Museum).

Wandeling | De oorlog verbeeld. Nieuwe wegen in het vertellen van verhalen over de Tweede Wereldoorlog

Hoe vertel je verhalen over de Tweede Wereldoorlog op een innovatieve manier? In deze wandeling nemen Joost Rosendaal en Mathilde Roza je mee langs verschillende plekken waar verhalen verteld worden over de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen. Ze laten inspirerende voorbeelden zien en gaan met de deelnemers in gesprek over hoe je regionale
oorlogsgeschiedenis zichtbaar en beleefbaar kunt maken.

De sessie wordt geleid door: Joost Rosendaal (Radboud Universiteit), Mathilde Roza (Radboud Universiteit) en Esther Horsten (Infocentrum WO2 Nijmegen/Vrijheidsmuseum).

Korte wandeling & gesprek | Leven met water

Wat vertellen kribben, de Spiegelwaal en het houtvlot ons over onze omgang met water, vroeger en nu? Aan de hand van deze drie thema’s leggen Museum De Bastei en de Radboud Universiteit verbindingen tussen de tentoonstelling in De Bastei en lopend watergerelateerd onderzoek. Daarbij komen onder meer de watersnoodramp van 1926, waterinfrastructuur, internationale verbindingen, de rol van water in het cultureel geheugen en ‘dijkbiografieën’ aan bod. Na een korte introductie gaan deelnemers met elkaar in gesprek: welke andere waterthema’s verdienen volgens hen meer aandacht in onderzoek en erfgoed? De opbrengsten worden tot slot plenair besproken.

Deze deelsessie wordt geleid door: Hans Hooijmaijers (Museum De Bastei) en László Munteán (Radboud Universiteit).

Ronde 2. (13:30 – 14:45 uur)
Presentatie & museumrondleiding | Koloniale bronnen met rondleiding door de tentoonstelling ‘Mens op de grens’

Hoe maken we verhalen van mensen die lang bijna onzichtbaar leken, beter zichtbaar in de Gelderse geschiedenis? Maartje A.B. introduceert het kernthema ‘Koloniaal verleden en slavernijgeschiedenis’ binnen de regionale onderzoeksagenda. Ze geeft een korte inleiding op de diversiteit aan bronnen over koloniale relaties en hoe die steeds beter vindbaar worden. Daarna nemen Yvette Driever en Else Gootjes je mee naar de bijzondere globes van Blaeu, het diorama van plantage Kerkshoven en het portret van de Javaanse ‘bediende’ Sedin uit Nijmegen. Ze vertellen je hoe het historische verhaal nog steeds doorwerkt in het heden en waarom het zo belangrijk is om daarbij stil te staan. In de tentoonstelling ‘Mens op de grens’ ontdek je hoe mensen door de eeuwen heen grenzen verlegden, doorbraken en elkaar ontmoetten.

Deze deelsessie wordt geleid door: Maartje A.B. (Radboud Universiteit), Yvette Driever
(Valkhof Museum) en Else Gootjes (Erfgoed Gelderland).

Serious Game | Bedreigd erfgoed

Hoe kun je cultureel erfgoed voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering? De
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft een serious game ontworpen waarin de spelers een klimaatramp beleven. Samen moeten keuzes gemaakt worden: hoe zet je de beperkte middelen in om welk erfgoed te redden?

Deze sessie wordt begeleid door: Erik van Vliet (Erfgoed Gelderland).

Theatervoorstelling & gesprek | Stromend door de tijd: over erfgoedtheater en -educatie

In 2024 verscheen het boek Stromend door de tijd van Linda Dielemans. Op basis van archief- en museumstukken beschrijft zij hierin acht historische gebeurtenissen uit het Gelderse Rivierenland door de ogen van kinderen. Het boek wordt niet alleen gebruikt in het primair onderwijs, maar vormt ook de basis van de theatervoorstelling die Wouter Marinissen en Lieteke Aalbers momenteel spelen op verschillende scholen in Gelderland. Hiermee willen zij kinderen meer kennis en waardering meegeven voor hun leefomgeving en het prachtige, zowel culturele als natuurlijke, erfgoed waarin zij leven. Tijdens de Gelderse Landdag kun je deze voorstelling bekijken, waarna Wouter en Lieteke met bezoekers in gesprek gaan over erfgoededucatie, het maakproces van de voorstelling, en hoe je ook via jeugdtheater het verhaal van Gelderland kunt doorgeven aan volgende generaties.

Deze sessie wordt begeleid door: Wouter Marinissen (teacher in residence en docent
Frans bij Radboud Universiteit en Scholengroep LingeRijn & ontwikkelaar van educatief/
cultureel lesmateriaal rondom burgerschapsthema’s voor o.a. Noordhoff) en Lieteke Aalbers
(kunstvakdocent bij Lindenberg Cultuurhuis & eigenaar van Pralaplu Producties)
.

Documentaire & gesprek | Verborgen verhalen

Verborgen Verhalen is een erfgoedproject van Stichting Nachtburgemeester Nijmegen dat onbekende en nog onzichtbare verhalen uit de muziekgeschiedenis van Nijmegen en omgeving ophaalt en deelt. De verhalen van vier gemeenschappen – de Molukse, queer, graffiti en kraak/tekno gemeenschappen van de stad – worden vertaald naar kunstwerken, een expositie en een documentaire. De documentaire wordt vertoond, daarna gaat de zaal hierover in gesprek.

Deze sessie wordt begeleid door: Stichting Nachtburgemeester Nijmegen,
Poeria Abdolbaghai (Beatwise) en Henriette Ruinen (Erfgoed Gelderland)
.

Museumrondleiding | Achter de schermen van het Valkhof Museum

Niels Weitkamp, projectleider verbouwing, neemt de groep mee achter de schermen van het vernieuwde Valkhof Museum. Hij vertelt over de vele keuzes die komen kijken bij het maken van een museum: van de verhaallijn en objectselectie tot vitrines, media, kleuren en materialen. Ook gaat hij in op de samenwerking met verschillende partners en op keuzes die goed uitpakten én onderdelen waarbij het soms zoeken was naar de juiste oplossing.

Deze deelsessie wordt geleid door: Niels Weitkamp (Valkhof Museum)

Wandeling & museumrondleiding | De overweldigende stuwwal

De ligging van Nijmegen op de uitlopers van een stuwwal heeft door de eeuwen heen indruk gemaakt. Schrijvers verhalen erover, kunstenaars hebben het voor hen ongewone landschap getekend en geschilderd. In deze sessie kijken we met onze eigen ogen naar het uitzicht over stad en rivier en vragen ons af wat schilders als Van Goyen en Van Ruysdael (beiden afkomstig van buiten Nijmegen) zagen en aantrok, wat de Nijmeegse dichter Johan van Someren en Nescio beschreven, en waarom reizigers als Pero Tafur in 1438 en Hoffmann von Fallersleben in 1821 onder de indruk waren. Hoe verbinden we hun wereld en hun perceptie van het landschap met dat wat we nu zien, en welke rol speelt dat in onze ervaring van het bijzondere landschap?

Deze deelsessie wordt geleid door: Joost Keizer, hoogleraar Vroegmoderne en moderne kunstgeschiedenis (Radboud Universiteit), Johan Oosterman, hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde (Radboud Universiteit)

Wandeling | Oude bossen en bomen

Op het landelijke register van monumentale bomen van de Nederlandse Bomenstichting
worden 10.654 solitaire bomen, lanen en boomgroepen genoemd, waarvan 3.404 in
Gelderland. Ze dragen in grote mate bij aan de kwaliteit van onze leefomgeving: ze verhogen de biodiversiteit, luchtkwaliteit, het aanzien en de beleving van de omgeving, spelen een belangrijke rol bij klimaatadaptatie en zijn getuigenis van onze geschiedenis. Tegelijkertijd zijn monumentale bomen kwetsbaar als gevolg van klimaatverandering, stedelijke ontwikkelingen enb odemverstoringen. Hoe kunnen we deze monumentale bomen beschermen? Al wandelend gaan we in gesprek over de betekenis van monumentale bomen, het beheer en beleid, en over de nieuwe handreiking monumentale bomen, die in 2027 verschijnt.

Deze sessie wordt begeleid door: Elyze Storms-Smeets (Radboud Universiteit), in gesprek met Janneke Bosma (Gemeente Nijmegen) en Mariska de Boer (Groen Erfgoed Nu).

Korte wandeling & gesprek | Het Romeins verleden beleefbaar maken

Het Romeinse verleden van Nijmegen is overal, maar lang niet altijd zichtbaar. Tijdens een wandeling door de binnenstad neemt bijzonder hoogleraar Geschiedenis van Nijmegen, Stephan Mols, de deelnemers mee langs deze verborgen verhalen rondom het Valkhof. In en bij het Museum De Bastei toont curator Bas van Lingen hoe museum de Bastei het Romeinse erfgoed presenteert. 

Vervolgens gaat Marieke van Bommel (Erfgoed Gelderland, Romeinen in Gelderland) aan de hand van praktijkvoorbeelden samen met de deelnemers in dialoog; wat zijn jullie ervaringen en ideeën om het Romeinse verleden zichtbaar en beleefbaar te maken? Welke kansen liggen er voor de toekomst? En hoe zouden we het Romeinse verleden een plek kunnen geven in de stad en de provincie? 

Deze deelsessie wordt geleid door: Bas van Lingen (Museum De Bastei), Stephan Mols
(Radboud Universiteit) en Marieke van Bommel (Erfgoed Gelderland, Romeinen in Gelderland).

Praktische informatie

  • Datum: Donderdag 19 november
  • Tijd: 10:00 – ca. 17:00 uur (inloop vanaf 09:15 uur)
  • Kosten: Deze bijeenkomst is gratis toegankelijk 
  • Locatie: Valkhof Museum (Kelfkensbos 59, 6511 TB Nijmegen)
  • Bereikbaarheid: Kijk voor meer informatie over parkeren, de route en bereikbaarheid op de website van het Valkhof Museum
  • Lunch: De bijeenkomst is inclusief koffie, thee en lunch
  • Aanmelden: De Gelderse Landdag zit vol. Je kunt je niet meer aanmelden. Neem voor vragen contact met ons op via info@erfgoedgelderland.nl.

De Gelderse Landdag wordt georganiseerd door Erfgoed Gelderland en de Radboud Universiteit en wordt mede mogelijk gemaakt door de provincie Gelderland.