Gelderse Landdag 2026

Meer informatie volgt binnenkort.

Nieuwe onderzoeken naar geschiedenis en erfgoed van Gelderse gemeenschappen en landschappen

Op de Gelderse Landdag wordt de nieuwe Regionale Onderzoeksagenda Geschiedenis & Erfgoed van Radboud Universiteit gepresenteerd. Aan de basis van deze onderzoeksagenda liggen twee pijlers, namelijk 1) landschap en leefomgeving in transitie, en 2) inclusieve gemeenschappen en meerstemmigheid.

Door de eeuwen heen is in Gelderland een gelaagd landschap ontstaan door natuurlijke processen en menselijke activiteiten. Onze leefomgeving is niet statisch. Het transformeert en is dynamisch. Bij de omgang met onze leefomgeving en landschap is dan ook een meer dynamische blik gewenst, waarbij we niet alleen maar focussen op beschermen en behouden van erfgoedsites, maar meer denken in termen van adaptatie en transformatie van ensembles en systemen in de gehele leefomgeving. Sterker nog, door te leren van de historische adaptatie- en transformatieprocessen zien we mogelijk kansen voor hedendaagse opgaven, zoals waterveiligheid, natuurherstel en landbouwtransitie. 

Het is daarbij belangrijk te beseffen dat we ‘landschap’ en ‘landschapsbestudering’ niet objectief kunnen zien. Landschap is namelijk ook een sociaal, mentaal of cultureel construct, dat vele werkelijkheden kent afhankelijk van iemands leeftijd, genderidentiteit, macht, religie of culturele achtergrond. Deze culturele landschapsbenadering sluit goed aan bij de huidige democratisering van de erfgoedpraktijk, die heeft geleid tot een toename van betrokkenheid van verschillende groepen burgers en stakeholders, veelal aangeduid als ‘participatie’ of – de actievere – ‘co-creatie’.

In haar keynote neemt prof. dr. Elyze Storms-Smeets, bijzonder hoogleraar Gelderse Geschiedenissen, ons mee door een korte geschiedenis van Gelderse gemeenschappen en landschappen, met speciale aandacht voor de kernthema’s uit de nieuwe Regionale Onderzoeksagenda.

Tijdens de Gelderse Landdag vindt ook de algemene ledenvergadering plaats. De ledenvergadering is enkel toegankelijk voor leden van de coöperatie. Zij ontvangen voorafgaand aan de vergadering de vergaderstukken. Let op: leden van Erfgoed Gelderland kunnen ook los de ledenvergadering bijwonen, maar worden van harte uitgenodigd om de hele dag aan te sluiten.

Deze deelsessie wordt geleid door: Marc Wingens (directeur Erfgoed Gelderland).

Let op: wil je alleen de ledenvergadering bijwonen? Dan kun je je ook aanmelden via het onderstaande formulier voor de Gelderse Landdag. Wel verzoeken we je ons te laten weten via info@erfgoedgelderland.nl dat je alleen naar de ledenvergadering komt. Je kunt dan ook aangeven of je deelneemt aan de aansluitende lunch. Dan houden we daar rekening mee.

Onze geschiedenis kent perioden van verdriet en conflict. Historische conflictsituaties zoals oorlog, sociale ongelijkheid, natuurrampen of kolonisering werken vaak nog door in de hedendaagse maatschappij en leefomgeving. Begin 2026 is het onderzoeksproject Traumascapes gestart, waarbij Radboud Universiteit een van de partners is. Met een groot interdisciplinair consortium gaan we onderzoek doen naar erfgoedsites en landschappen met zowel fysieke sporen als symbolische representaties en geassocieerde collectieve herinneringen van trauma, menselijk conflict, geweld en verlies. Hoe doe je onderzoek naar beladen geschiedenissen? Welke bronnen en archieven kun je daarvoor gebruiken, en wat zijn de beperkingen daarbij? Drie Gelderse archiefinstellingen geven een korte introductie op hun archieven: Gelders Archief, Regionaal Archief Nijmegen en het Katholiek Documentatie Centrum van Radboud Universiteit. Vervolgens gaan we met hen én met onderzoekers in gesprek over hun ervaringen.

De sessie wordt geleid door: Maartje A.B. en Liedeke Plate. Gesprekspartners: Marjolein Driessen (GA), René Mulders (RAN), Hans Krabbendam (KDC), Lolita Kapel (Stichting Hubungan) en Elyze Storms-Smeets (RU)

De Radboud Universiteit heeft de voorbije jaren verschillende kunstenaars uitgenodigd om zich te verdiepen in de universitaire erfgoedcollecties. In 2025 waren documentairemaker Laura Huygen en beeldend kunstenaar Frida Berntsen te gast. Laura heeft onderzoek gedaan naar onze omgang met erfgoedcollecties in gesprekken met erfgoedbeheerders: wat bewaar je, en waarom, en wat kan er weg? Frida onderzocht vakbondsvaandels en oude herbaria. Hierdoor geïnspireerd maakte zij twee vaandels en een vlag voor de universiteit: ongehoorzame objecten. We gaan in op de praktische kanten van zo’n residentie, de waarde van de blik van buitenstaanders en de vraag wat het een erfgoedorganisatie kan opleveren.

Deze sessie wordt geleid door: Johan Oosterman, hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde / kwartiermaker regionaal erfgoed (Radboud Universiteit), Frida Berntsen & Laura Huygen

Wat vertellen kribben, de Spiegelwaal en het houtvlot ons over onze omgang met water, vroeger en nu? Aan de hand van deze drie thema’s leggen Museum De Bastei en de Radboud Universiteit verbindingen tussen de tentoonstelling in De Bastei en lopend watergerelateerd onderzoek. Daarbij komen onder meer de watersnoodramp van 1926, waterinfrastructuur, internationale verbindingen, de rol van water in het cultureel geheugen en ‘dijkbiografieën’ aan bod.

Na een korte introductie gaan deelnemers met elkaar in gesprek: welke andere waterthema’s verdienen volgens hen meer aandacht in onderzoek en erfgoed? De opbrengsten worden tot slot plenair besproken.

Deze deelsessie wordt geleid door: Hans Hooijmaijers (directeur Museum De Bastei) en László Munteán (Cultural Studies en American Studies, Radboud Universiteit). 

Deze rondleiding wordt verzorgd door Marenne Zandstra, conservator archeologie. Zij neemt de groep mee langs een aantal hoogtepunten uit de nieuwe collectiepresentatie en vertelt over Nijmegen en omgeving als belangrijke schakel in de Romeinse Limes. Aan de hand van archeologische vondsten en verhalen komen onder andere de legerplaatsen, de Romeinse stad, het aquaduct en de pannenbakkerij aan bod.

Deze deelsessie wordt geleid door: Marenne Zandstra.

Hoe vertel je verhalen over de Tweede Wereldoorlog op een innovatieve manier? In deze wandeling nemen prof. dr. Joost Rosendaal en dr. Mathilde Roza je mee langs verschillende plekken waar verhalen verteld worden over de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen. Ze laten inspirerende voorbeelden zien en gaan met de deelnemers in gesprek over hoe je regionale oorlogsgeschiedenis zichtbaar en beleefbaar kunt maken.

De sessie wordt geleid door Joost Rosendaal (Radboud Universiteit) en Mathilde Roza (Radboud Universiteit) en is in samenwerking met Infocentrum WO2 Nijmegen.

In 2025 verscheen in opdracht van de Provincie Gelderland de tweede editie van de Cultuur- en Erfgoedmonitor, vol feiten en cijfers die overheden en culturele organisaties kunnen gebruiken voor bij de ontwikkeling en evaluatie van cultuur- en erfgoedbeleid. De monitor staat in een lange traditie van periodiek onderzoek dat sinds de jaren 1950 in de provincie wordt uitgevoerd. In deze deelsessie zullen we de huidige cultuurmonitor vergelijken met enkele oudere rapportages. Wat leren we hiervan over historische trends in cultuurbeleid en -participatie in Gelderland? Maar ook: welke verschuivingen zien we door de tijd heen in definities en categoriseringen van cultuur, erfgoed, bezoekers en deelnemers? Wat zegt dit over veranderlijke opvattingen over de waarde van cultuur? En hoe ga je hiermee om als je zelf nadenkt over de publieksgroepen die je wilt bereiken?

Hoe maken we verhalen van mensen die lang bijna onzichtbaar leken, beter zichtbaar in de Gelderse geschiedenis? Maartje A.B. van de Radboud Universiteit introduceert het kernthema ‘Koloniaal verleden en slavernijgeschiedenis’ binnen de regionale onderzoeksagenda. Ze geeft een korte inleiding op de diversiteit aan bronnen over koloniale relaties en hoe die steeds beter vindbaar worden. Daarna nemen Yvette Driever (conservator oude kunst bij Valkhof Museum) en Else Gootjes (adviseur en projectleider bij Erfgoed Gelderland) je mee naar de bijzondere globes van Blaeu, het diorama van plantage Kerkshoven en het portret van de Javaanse ‘bediende’ Sedin uit Nijmegen. Ze vertellen je hoe het historische verhaal nog steeds doorwerkt in het heden en waarom het zo belangrijk is om daarbij stil te staan. In de tentoonstelling Mens op de grens ontdek je hoe mensen door de eeuwen heen grenzen verlegden, doorbraken en elkaar ontmoetten.

Deze deelsessie wordt geleid door: Maartje AB (Radboud Universiteit), Yvette Driever (Valkhof Museum) en Else Gootjes (Erfgoed Gelderland).

Het Romeinse verleden van Nijmegen is overal, maar lang niet altijd zichtbaar. Tijdens een wandeling door de binnenstad neemt bijzonder hoogleraar Geschiedenis van Nijmegen, Stephan Mols, de deelnemers mee langs deze verborgen verhalen rondom het Valkhof. In en bij het Museum De Bastei toont curator Bas van Lingen hoe museum de Bastei het Romeinse erfgoed presenteert. 

Vervolgens gaat Marieke van Bommel (Erfgoed Gelderland, Romeinen in Gelderland) aan de hand van praktijkvoorbeelden samen met de deelnemers in dialoog; wat zijn jullie ervaringen en ideeën om het Romeinse verleden zichtbaar en beleefbaar te maken? Welke kansen liggen er voor de toekomst? En hoe zouden we het Romeinse verleden een plek kunnen geven in de stad en de provincie? 

Deze deelsessie wordt geleid door: Bas van Lingen (Museum De Bastei) en Marieke van Bommel (Erfgoed Gelderland, Romeinen in Gelderland)

Niels Weitkamp, projectleider verbouwing, neemt de groep mee achter de schermen van het vernieuwde Valkhof Museum. Hij vertelt over de vele keuzes die komen kijken bij het maken van een museum: van de verhaallijn en objectselectie tot vitrines, media, kleuren en materialen. Ook gaat hij in op de samenwerking met verschillende partners en op keuzes die goed uitpakten én onderdelen waarbij het soms zoeken was naar de juiste oplossing.

Deze deelsessie wordt geleid door: Niels Weitkamp (Valkhof Museum)

Op het landelijke register van monumentale bomen van de Nederlandse Bomenstichting worden 10.654 solitaire bomen, lanen en boomgroepen genoemd, waarvan 3.404 in Gelderland. Ze dragen in grote mate bij aan de kwaliteit van onze leefomgeving: ze verhogen de biodiversiteit, luchtkwaliteit, het aanzien en de beleving van de omgeving, spelen een belangrijke rol bij klimaatadaptatie en zijn getuigenis van onze geschiedenis. Tegelijkertijd zijn monumentale bomen kwetsbaar als gevolg van klimaatsverandering, stedelijke ontwikkelingen en bodemverstoringen. Hoe kunnen we deze monumentale bomen beschermen? Al wandelend gaan we in gesprek met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, die momenteel werkt aan een handreiking voor monumentale bomen, en Gemeente Nijmegen, die een inventarisatie heeft gemaakt van Nijmeegse monumentale bomen in stadsparken, singels, tuinen en op pleinen.

Deze sessie wordt begeleid door: Henk Baas (senior onderzoeker Landschap, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), Janneke Bosma (senior beleidsadviseur Groen en Water, Gemeente Nijmegen) en Elyze Storms-Smeets (bijzonder hoogleraar Gelderse Geschiedenis/ coördinator Erfgoedkoepel, RU).

De ligging van Nijmegen op de uitlopers van een stuwwal heeft door de eeuwen heen indruk gemaakt. Schrijvers verhalen erover, kunstenaars hebben het voor hen ongewone landschap getekend en geschilderd. In deze sessie kijken we met onze eigen ogen naar het uitzicht over stad en rivier en vragen ons af wat schilders als Van Goyen en Van Ruysdael (beiden afkomstig van buiten Nijmegen) zagen en aantrok, wat de Nijmeegse dichter Johan van Someren en Nescio beschreven, en waarom reizigers als Pero Tafur in 1438 en Hoffmann von Fallersleben in 1821 onder de indruk waren. Hoe verbinden we hun wereld en hun perceptie van het landschap met dat wat we nu zien, en welke rol speelt dat in onze ervaring van het bijzondere landschap?

Deze deelsessie wordt geleid door: Joost Keizer, hoogleraar Vroegmoderne en moderne kunstgeschiedenis (Radboud Universiteit), Johan Oosterman, hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde (Radboud Universiteit)

In 2024 verscheen het boek Stromend door de tijd van Linda Dielemans. Op basis van archief- en museumstukken beschrijft zij hierin acht historische gebeurtenissen uit het Gelderse Rivierenland door de ogen van kinderen. Het boek wordt niet alleen gebruikt in het primair onderwijs, maar vormt ook de basis van de theatervoorstelling die Wouter Marinissen en Lieteke Aalbers momenteel spelen op verschillende scholen in Gelderland. Hiermee willen zij kinderen meer kennis en waardering meegeven voor hun leefomgeving en het prachtige, zowel culturele als natuurlijke, erfgoed waarin zij leven. Tijdens de Gelderse Landdag kunt u deze voorstelling bekijken, waarna Wouter en Lieteke met bezoekers in gesprek zullen gaan over erfgoededucatie, het maakproces van de voorstelling, en hoe je ook via jeugdtheater het verhaal van Gelderland kunt doorgeven aan volgende generaties. 

Deze sessie wordt begeleid door: Wouter Marinissen (teacher in residence en docent Frans bij Radboud Universiteit en Scholengroep LingeRijn & ontwikkelaar van educatief/cultureel lesmateriaal rondom burgerschapsthema’s voor o.a. Noordhoff) en Lieteke Aalbers (kunstvakdocent bij Lindenberg Cultuurhuis & eigenaar van Pralaplu Producties).