European Cultural Heritage Summit in Nicosia (Cyprus)

Als lid van de council van Europa Nostra was Marc Wingens, directeur Erfgoed Gelderland, aanwezig bij de jaarlijkse topconferentie van Europa Nostra. In onderstaande blog deelt hij zijn ervaringen. De conferentie werd dit jaar gehouden in Nocosia, Cyprus.

Sinds enkele jaren ben ik lid van de council van Europa Nostra, de Europese ngo voor cultureel erfgoed. Europa Nostra is gericht op de bescherming van het Europese erfgoed en de ondersteuning van de organisaties, de mensen en de gemeenschappen die zich hiermee bezighouden. Verspreid over Europa, zijn honderden organisaties lid van deze organisatie, waaronder Erfgoed Gelderland en de erfgoedhuizen van Zuid-Holland en Noord-Brabant.

Eenmaal per jaar komen alle leden en betrokkenen van Europa Nostra bijeen op een topconferentie, die dit jaar plaats vond in Nicosia vanwege het EU-voorzitterschap van Cyprus. Tijdens de top wordt er natuurlijk druk genetwerkt, worden er besluiten genomen tijdens de general assembly en wordt de thermometer gezet in de toestand van het erfgoed in Europa. Die toestand is op z’n minst zorgelijk te noemen. Met de in Brussel gevestigde European Heritage Hub adresseert Europa Nostra de klimaatverandering die het erfgoed overal in Europa in toenemende mate onder druk zet.

Daarnaast zijn de afgelopen tijd in diverse delen van Europa regionale hubs opgericht die zich richten op specifieke, regionale problemen. Helaas zijn dat momenteel vooral de oorlogen die aan de zuidoostelijke rand van Europa spelen en mensen en hun erfgoed rechtstreeks bedreigen. In het zuidoosten van Polen, in Krakau, functioneert sinds enige tijd een hub die zich bezighoudt met de oorlog in Oekraïne. Nicosia kent sinds enkele maanden een hub, gericht op het oostelijke Middellandse Zeegebied en de oorlogen in het Midden-Oosten.

Tijdens de summit waren er diverse sprekers en presentaties uit landen die op dit moment te maken hebben met oorlogsleed, zoals Palestina en Libanon, of die daar net enigszins van aan het bekomen zijn, zoals Syrië. Een presentatie die mij erg aansprak was die van een project in Homs, Syrië, waar mensen in een vrijwel weggevaagde wijk proberen om een theater te herstellen. Het samen werken aan de wederopbouw brengt de gemeenschap weer bij elkaar die tijdens de oorlogshandelingen uit elkaar gedreven en gevlucht was. In het weer bruikbare theater worden de wijkbewoners weer mens door samen te zingen, voorstellingen te maken en hun gezamenlijke immateriële erfgoed te beleven.

Cyprus zelf kent al meer dan vijftig jaar een bevroren conflict tussen Grieks- en Turks-Cyprioten dat in 1974 heeft geleid tot de opdeling van het eiland in een zuidelijk (de EU-republiek Cyprus) en een noordelijk deel (alleen erkend door Turkije). De top van Europa Nostra in Nicosia was ook bedoeld voor het verbeteren van de samenwerking tussen de beide delen van het eiland en het vinden van een oplossing voor de zogenaamde ‘Green Line’, de ontoegankelijke zone tussen noord en zuid die dwars door de stad loopt en waarvan de bebouwing inmiddels volkomen vervallen is – waaronder een groot aantal monumenten.

Zoals ieder jaar werden tijdens de top de European Heritage Awards uitgereikt. Ik zit in een van de selection committees voor deze prijzen (‘Citizens’ engagement & Awareness raising’). Eén van de prijzen ging naar een tentoonstelling over de geschiedenis van het Cypriotische conflict, aan de hand van de ‘Green Line’. Een andere prijs ging naar een vrouw, Maryna Hrytsenko, die zich de afgelopen jaren intensief en succesvol heeft ingezet voor het redden van erfgoed in Oekraïne maar enkele maanden geleden omkwam tijdens haar werk als medisch ondersteuner in het Oekraïense leger. Haar dochter van twaalf nam de prijs in ontvangst – een bijzonder emotioneel moment dat de kwetsbaarheid van Europa en het Europese erfgoed krachtig zichtbaar maakte.