Het Nijmeegs Geschiedenisfestival TOEN is een uniek project dat in oktober, tijdens de Maand van de Geschiedenis, plaatsvindt in Nijmegen. Tijdens een lange week (2 weekenden en de tussenliggende week) worden elk jaar in verrassende, innovatieve en creatieve activiteiten de verborgen historische verhalen van Nijmegen verteld.
Meer dan 50 partners (zie onderstaande lijst ‘samenwerkingspartners’) organiseerden in 2025 onder projectleiding van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis voor de derde maal allerlei activiteiten. Het Huis fungeert sinds 2023 als projectleider en aanjager van dit evenement, met als belangrijkste doel het Nijmeegse erfgoed naar een breder en nieuw publiek te brengen. Het Huis coördineert, stimuleert en stuurt op kwaliteit, maar een groot aantal verschillende erfgoedpartners zijn zelf curator en organisator van de specifieke programmaonderdelen. Hiervoor werken zij samen in werkgroepen en waar mogelijk met lokale ondernemers en cultuur- en horecapartners uit het Rijk van Nijmegen. Zo konden kinderen met natuurlijke materialen hun eigen middeleeuwse kunst maken, werden de begraven verhalen van de historische begraafplaats Daalseweg en het Weezenkerkhof Neerbosch ’s avonds én op locatie prachtig vertolkt door verhalenvertellers en zangeras Cassandra Onck en maakten deelnemers aan de Hap & Snap tour op historische locaties kennis met onder andere de Romeinse en Caraïbische Nijmeegse keuken. En dit zijn maar enkele voorbeelden van de spannende activiteiten van dit jaar. In totaal bezochten 2.000 mensen TOEN in 2025.
TOEN komt voort uit een bestaand netwerk van Nijmeegse erfgoedpartners; 024Geschiedenis. In 024Geschiedenis komt het rijke Nijmeegse erfgoedveld (professioneel én vrijwillig) samen. Dit netwerk organiseert al een vijftiental jaar in oktober een publieksevenement tijdens de Maand van de Geschiedenis, en kan dus leunen op ervaringen en kennis uit het verleden.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
In de verschillende publieksactiviteiten van het festival komen elk jaar nieuwe en onbekende verhalen van de Nijmeegse geschiedenis aan bod. Afgelopen jaar waren dat bijvoorbeeld verhalen van personen begraven op begraafplaats Daalseweg en Weezenkerkhof Neerbosch, van personen die door een noodlottig ongeval omkwamen tijdens WOII, van welke (nacht)dieren historisch door de straten van Nijmegen liepen, van heldhaftige Nijmeegse dieren tijdens WOII en van het culinair erfgoed van de Caraïbische gemeenschap in Nijmegen.
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
Niet alleen leggen we met TOEN elk jaar nieuwe onbekende verhalen bloot en vertellen we deze aan een breed publiek, we doen dit in een groot samenwerkingsverband. Daarin werken we samen met zoveel mogelijk erfgoedpartners in Nijmegen, maar zoeken we ook partners daarbuiten. Denk aan horecapartners, maar in 2025 werkten we bijvoorbeeld ook samen met de lokale wielervereniging om zo een nieuw publiek kennis te laten maken met Nijmeegs erfgoed. Aan elke activiteit van partners wordt daarnaast een verhalenverteller (kunstenaar, muzikant, etc) gekoppeld, die de partners helpt hun verhalen op een creatieve manier te delen.
De afgelopen jaren was telkens ca twee derde van het publiek van TOEN een publiek dat aangaf niet of zelden (max 2x per jaar) een museum of historische activiteit te bezoeken.
Samenwerkingspartners: De Bastei, Stevenskerk, Maelwael Van Lymborch Huis, Stichting Gilde Nijmegen, Vrijheidsmuseum, Ex Tempore, Stichting Fenix, Stichting Memento Mori, AWN Regio Nijmegen, Numaga, Radboud Universiteit, Regionaal Archief Nijmegen, Infocentrum WO2, Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, Het Landhoofd, Lindenberg Cultuurhuis, Bierproeven.nu, GSV Excalibur, Studio Hartebeest, Werkgroep Oorlogsdoden Nijmegen, Nederlandse Genealogische Vereniging, RICH (Radboud Institute for Culture and History), Simon Mamahit (Stadsdichter), Stichting Valkhofbunker, Stichting Wederopbouwstad Nijmegen, Stichting SAAM (Ayera, Awe i Mañan), Valkhof Museum, Cassandra Onck, Fietsmuseum Velorama, Gemeente Nijmegen, Valkhofvereniging, Noviomagus, Rob Jaspers, Stichting Nachtburgemeester Nijmegen, Daan Walder, DJ Pure, Nyma Tours, Arjen Sterken, Stadsecoloog Joep van Belkom, Ecoloog Wouter Helmer, Stichting Hortus Nijmegen, Charlotte Meijer, Stichting In Paradisum, Muziekduo Messingh, Corpo Máquina Society, Eva Vriend, Dekker van de Vegt Boekverkopers, Architectuurcentrum Nijmegen, Ren & Toerclub Groenewoud, Besiendershuis, Brouwerij De Hemel, De Insectenman, Radboud Reflects, MuZIEum.