Het project ‘Verhalen uit de Biezen’ bestaat uit een verzameling artikelen in Magazine De Wester in Nijmegen Oud-West. De Wester is een fullcolour wijkblad dat zes keer per jaar in een oplage van 9000 exemplaren huis aan huis wordt verspreid. Gedurende de jaren 2020 -2025 zijn er drieëndertig artikelen van mijn hand verschenen die alle spelen in de wijk De Biezen in Nijmegen Oud-West. Een oude naam voor Biezen is Waterkwartier vanwege de straatnamen die verwijzen naar Nederlandse rivieren.
De verhalen zijn een à twee pagina’s ’s groot en bestrijken een periode van 2000 jaar. De wijk Biezen valt nagenoeg samen met de Romeinse stad Ulpia Noviomagus die hier tussen 70-270 n. Chr. heeft gelegen en in een drietal verhalen krijgt dit onderwerp volle aandacht zoals in de topografische reconstructie anno nu van de grandioze vogelvluchttekening van Peter Nuyten uit ca 100 nr. Chr. Tevens volgen we de archeologen die op het punt staan de contouren van een ringwalburg te ontdekken. De herontwikkeling van industrieel erfgoed komt meerdere malen aan bod zoals de metamorfose van Boterfabriek Batava en de nieuwe inrichting van het terrein Fort Krayenhoff in een droomwereld van moderne transparante architectuur. Overigens is het hele Waalfront regelmatig onderwerp van aandacht. Al in 1975 presenteerde Bureau Van den Broek en Bakema een plan voor volledige omvorming van industrie naar woningbouw. Dit proces is over enkele jaren voltooid met een winst van 2000 nieuwe Nijmegenaren die allemaal de luxe hebben aan het water, bij het Centraal Station en bij de historische binnenstad te mogen wonen.
Alle drieëndertig bij elkaar is het een waaier aan onderwerpen geweest, de meeste met een historisch-geografische dimensie. Dit laatste is niet verwonderlijk omdat ik in de jaren zestig van de vorige eeuw mijn vorming heb genoten aan de historisch – Frans georiënteerde faculteit sociale geografie. Het meest trots ben ik op het verhaal ‘Dijkdoorbraken en Overstromingen’. Onder andere omdat hierin een unieke historische kaart uit 1850 speciaal door kunstenaar Kees Moerbeek digitaal werd bewerkt. De prent vormt de kernafbeelding van de boodschap van het verhaal: Niets is Bestendig. Dit laatste artikel is ook verschenen in het landelijke vakblad Geografie 25/4. En een jaar eerder verscheen in Geografie 24/6 een verhaal met de titel ‘Metamorfose Waalfront’. Maar ik schreef beide verhalen in eerste instantie voor de eigen bewoners. Daarna stuurde ik ze aan Geografie.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
Negenduizend bewoners van Oud-West krijgen iedere twee maanden het wijkblad De Wester in de brievenbus. Standaard staat mijn artikel in het midden van tweede helft van het 48 pagina’s tellende tijdschrift. Het laatst verschenen artikel (2025, nr. 6) was ‘Drama Willemshof’. Uiterst belangrijk bij dit soort zakelijke informatieve verhalen is dat het beeldmateriaal minstens de helft van het verhaal vertelt. Het gaat niet alleen om foto’s maar zeker ook om topografische kaarten die de aandacht moet pakken van de lezer, de kijker. Verder is het de afwisselende focus van beeld naar tekst en andersom, die in de hoofden van de lezer moeten rijpen tot kennis van en interesse in het onderwerp. In het geval van ‘Drama Willemshof’ is het een luchtfoto uit 1930 van het Centraal Station in Nijmegen dat het visuele begin van het drama moet worden. Je hoopt dat het vanuit de lucht inzoomen op het driehoekige wijkje achter het station – half in het nog groene agrarisch gebied – de interesse wekt om verder te lezen. Dit wordt ondersteund door extra foto’s van de onbewoonbaar verklaarde woningen. Bij ieder van de drieëndertig artikelen is nagedacht hoe je de interesse het best kunt vangen.
Een mooi voorbeeld hoe verschillende stromen informatie samenwerken tot een compleet beeld is te lezen het artikel ‘Dijkdoorbraken en Overstromingen’ in nummer 2025,1. Een samenvatting:
Het verhaal opent met een dramatisch tafereel in volle breedte van de pagina waarbij meteen duidelijk is wat er aan de hand is: een overstromingsramp in de buurt. De noodvlag hangt uit in de Stevenstoren. In de tekst wordt het drama toegelicht zoals het Beunings gezin dat met acht personen op het dak zit, dat stroomafwaarts drijft en pas een paar kilometer verder in Puiflijk kan worden gered. De kaart Dijkdoorbraken 1750 -1820 geeft de ruimtelijke context van het drama,. Vooral iets stroomafwaarts van Nijmegen, bij ons langs de Biezen dus, is het vaak raak. Op de bladzijde ernaast zie je in één oogopslag de landschappelijke ravage die de dijkdoorbraken hebben aangericht. De luchtfoto onderaan de bladzijde laat zien hoe de nieuwe tijd oprukt. Het Maaswaalkanaal is al gegraven en de kunstzijdefabriek NYMA is in de langwerpige bedrijfshallen neergestreken. Het klein afgedrukte fotootje ernaast geeft de ‘huidige’ situatie weer. Huidige tussen aanhalingstekens want deze achtertuin van de Biezen is constant in beweging. De overleden Hoogleraar Waterschapsgeschiedenis Gerard van de Ven schreef het boek ‘Niets is bestendig’ waarin hij de situatie in het rivierengebied uitstekend samenvatte.
Dit verhaal is zowel geografisch als historisch georiënteerd. Beide invalshoeken werken in de hoofden van de lezers samen en zullen vast en zeker tot nieuwe mooie inzichten leiden. Al mijn historische artikelen in De Wester hebben een ruimtelijke component en zijn daardoor voor de lezer van de Wester extra toegankelijk en interessant.
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
De drieëndertig artikelen die ik de afgelopen zes jaar in Magazine De Wester van mijn hand zijn verschenen hebben voor en groot deel een historische context. Inhoudelijk kenmerk van de verhalen is dat naast de historische dimensie ruimte is voor een geografische invalshoek. De reden is dat de combinatie van historische en ruimtelijke informatie doorgaans een completer, en in veel gevallen mooier verhaal opleveren. Niet in het minst omdat bij een geografisch zoeklicht zowel topografische kaarten als brede panoramafoto’s tot het standaard gereedschap van de schrijver horen.
Kennis van je wijk, jouw plek of het nu de stadsmuur van de Romeinen of de ouderdom van de Mamoetboom in het Krayenhoffparkje is, alles draagt bij tot een bredere en diepere kennis van je dagelijks omgeving. En daarmee neemt ook de interesse toe. Je omgeving spreekt een beetje meer tot je en doorgaans voelen mensen zich daar beter bij of, met een groot woord: gelukkiger.
Samenwerkingspartners: De artikelen zijn geschreven op persoonlijke titel. In een aantal artikelen is de hulp ingeroepen van kunstenaar Kees Moerbeek die de kunst verstaat om zwart-wit beelden digitaal om de vormen tot prachtige kleurenpanorama’s. Actuele foto’s worden verzorgd door fotoredacteur van De Wester Ger Neijenhuyzen. Historische foto’s worden veelal geleverd door medewerkers van Regionaal Archief Nijmegen. In het colofon staat dat De Wester een onafhankelijk magazine is, en een eigen website heeft gemaakt door en voor bewoners van Oud-West. Het blad is gratis en mede mogelijk gemaakt door de gemeente Nijmegen.