Met buurtbewoners worden erfgoedkenmerken in kaart gebracht. Veel van deze erfgoedkenmerken zijn op verschillende plekken (o.a. boeken, films, archieven en brochures) voorhanden, maar niet makkelijk bereikbaar. Het zichtbaar maken van bovengenoemde erfgoedelementen in de wijk gebeurt door het maken van een zogenaamde ‘belevingskaart’. Om deze belevingskaart vorm en inhoud te geven zal Doornroos Imagineers (o.a. betrokken bij de ontwikkeling van attracties in de Efteling) worden ingeschakeld om samen met de buurtbewoners anders te kijken naar hun leefomgeving. Door met elkaar een erfgoedverhaal te maken geeft dit voor de bewoners meer betekenis aan een plek en aan hun rol in deze tijd.
Vervolgens wordt geïnventariseerd met welke plekken in de wijk die kenmerken verbonden zijn. Deze plekken worden gemarkeerd met bordjes, de zogeheten ‘Spijkerpunten’ met daarop unieke QR-codes. Een voorlopig ontwerp van een ‘Spijkerpunt’ vindt u onderstaand.
Deze ‘spijkerpunten’ worden geplaatst op/aan de gevel, of op paaltjes indien de gevel door tuinen op te grote afstand liggen vanaf de openbare weg. Uiteraard ná toestemming van de eigenaar. Via de QR-code op de bordjes worden geïnteresseerden geleid naar een pagina op de wijkwebsite MijnSpijkerkwartier.nl, waar achtergrondinformatie, verhalen, filmpjes en archiefmateriaal betreffende de locatie te vinden is.
In dit project zal, opnieuw met hulp van Doornroos Imagineers ook een proef worden gedaan of vrijwilligers oude verhalen kunnen naspelen. Nieuwe technieken geven mogelijkheid om geschiedenis weer leefbaar te maken. Ook de resultaten daarvan (filmpjes, geluidsfragmenten) worden ontsloten via de Spijkerpunten. De belevingskaart met daarop de ‘spijkerpunt’ locaties wordt ook op papier en digitaal leverbaar. Zo kunnen geïnteresseerden ook via een route, al dan niet georganiseerd in een stadswandeling, de verschillende spijkerpunten bezoeken. Het project voorziet verder in werving- en promotieactiviteiten, waaronder flyers en media.
Typen erfgoed
Binnen het Spijkerkwartier wordt het erfgoed onderscheiden in de volgende typen:
- Architectonisch erfgoed: Dit is het meest opvallende erfgoedtype in het Spijkerkwartier. De wijk kenmerkt zich door statige herenhuizen, waarvan veel zijn gebouwd in een eclectische bouwstijl met neoclassicistische en neorenaissance invloeden. Een groot aantal van deze panden is aangewezen als rijks- of gemeentelijk monument.
- Stedenbouwkundig erfgoed: De wijk, ontworpen door stadsarchitect Hendrik Jan Heuvelink, heeft een duidelijke stedenbouwkundige structuur met brede boulevards en ruime dwarsstraten. De aanwijzing van het Spijkerkwartier als een van rijkswege beschermd stadsgezicht in 2007 onderstreept de waarde van deze structuur.
- Historisch-cultureel erfgoed: De wijk is vernoemd naar de “spijkers” (graanschuren) die er vroeger stonden, wat een link legt met de agrarische geschiedenis van het gebied. De herenhuizen zijn gebouwd voor Nederlanders die fortuin hadden gemaakt in Nederlands-Indië, wat een belangrijke maatschappelijke en culturele laag toevoegt aan de geschiedenis van de wijk. Ook de recente geschiedenis, van een roemruchte wijk met prostitutie naar een gewilde woonwijk, is onderdeel van het culturele erfgoed.
- Groen erfgoed: Hoewel de wijk dichtbebouwd is, zijn er, naast vele monumentale bomen, prachtige verborgen binnentuinen achter de statige gevels te vinden. Deze tuinen, die vaak door de bewoners zelf worden onderhouden, dragen bij aan de unieke sfeer en het erfgoed van de wijk.
- Kunst en cultuur: De wijk heeft een rijke geschiedenis op het gebied van kunst en cultuur. In het Spijkerkwartier wonen en werken veel kunstenaars en creatievelingen. Dit uit zich in de vele galeries en ateliers die je er kunt vinden. Er zijn ook diverse kunstwerken in de openbare ruimte, zoals beelden en muurschilderingen. De wijk herbergt tevens buurtcentra die functioneren als galerij waar lokale kunstenaars kunnen exposeren.
- Activiteiten: Het erfgoed van het Spijkerkwartier is ook verbonden met de activiteiten die er hebben plaatsgevonden en nog steeds plaatsvinden. Dit omvat de transformatie van de wijk van een agrarisch gebied naar een chique woonwijk, en de latere periode als rosse buurt, waarna de wijk weer een gewilde woonlocatie werd. Er zijn stadswandelingen die je langs de verborgen tuinen en monumenten voeren, en de wijk organiseert culturele evenementen.
- Bekende personen: Verschillende bekende personen hebben een band met het Spijkerkwartier. De wijk is ontworpen door stadsarchitect Hendrik Jan Heuvelink. Andere bekende bewoners en personen met een band met de wijk zijn onder anderen de voormalige burgemeester Pauline Krikke, en de graficus M.C. Escher, die er naar school ging.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
Achter gevels en kunstwerken gaan veel verborgen verhalen schuil in de wijk Spijkerkwartier in Arnhem, daar willen we met Spijkerpunt opening creëren met een consistent en coherent ICT-systeem gebaseerd op de QR-code, voor elke Spijkerpunt uniek. Een 3D-animatie via DoornRoos Imagineers maakt deel uit van het project, met name prof. dr, H.A. Lorentz, Arnhems Held en grootste Arnhemmer aller tijden.
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
Dit project wil het digitaal weefsel van de wijk Spijkerkwartier versterken door het ontsluiten van monumenten, kunst en (materieel en immaterieel) erfgoed en deze toegankelijk maken via digitale media. Het dient vooral als koppeling met objecten in de wijk en nog te ontwerpen (vrijwilligers-) organisatie en een digitaal platform.
Samenwerkingspartners: Doornroos Imagineers