Eeuwenlang bleven ze verborgen: de 816 niet bezorgde brieven uit 1777–1806. Rond 1920 gevonden in een kist op de zolder van het voormalige Doesburgse postkantoor. Honderd jaar later worden ze in het plaatselijk archief getranscribeerd. Publicaties over de Doesburgse Brievencollectie volgen maar zijn incidenteel en bereiken alleen insiders.
Voor vijf Doesburgers in 2023 aanleiding om de eigenaar van de collectie – Beeld & Geluid in Hilversum – te enthousiasmeren een aanvraag in te dienen bij Metamorfoze, het digitaliseringsprogramma van de Koninklijke Bibliotheek. Met succes: in het najaar 2025 worden de handschriften wereldwijd digitaal toegankelijk.
De digitale wereld heeft echter ook een schaduwzijde: verlies van het handschrift en neerwaartse druk op schrijf- en leesvaardigheid. Daarmee verdwijnt de brief als geschiedschrijving door ooggetuigen.
Op verzoek van de vijf Doesburgers geven daarom de directeur van Beeld & Geluid en de burgemeester van Doesburg tijdens de Nieuwjaarsreceptie 2025 het startsein voor ‘Post uit Doesburg’. Dit vijfjarig programma nodigt Doesburgers uit de pen ter hand te nemen en een brief te schrijven aan de toekomst. Met de historische collectie als ‘gangmaker’ ontstaat tot 2030, in de nadagen van Doesburgs gemeentelijke zelfstandigheid een tweede, eigentijdse Doesburgse Brievencollectie i.o.
Dat vraagt ook meer onderzoek naar de historische brievencollectie. Het tijdvak is boeiend en betekent ook een goede traceerbaarheid van personen in archieven en fysiek in de stad vandaag. Het zijn zeldzame stemmen van ‘de gewone vrouw en man’.
‘Post uit Doesburg’ blijkt een hoge aaibaarheidsfactor te hebben. Er melden zich spontaan (ook aankomende) onderzoekers. De drukker schenkt briefpapier, een aannemer de nieuwe postkist en bij Philadelphia worden duizend schrijfsetjes gemaakt. De gemeente, het Cultuurfonds en de Rotary zorgen voor financiële ruimte. De speeltuin, de boekhandel, het PostNL punt, het Filmhuis, de Bibliotheek West -Achterhoek, het Stadskantoor en het Stadshotel huisvesten de postkist en zijn afhaalplek voor schrijfsetjes. Maar ook Doesburgers hebben last van het ‘lege pagina syndroom’. Daarom starten najaar 2025 verschillende publieksactiviteiten. Met o.a. een lezing over ‘De brief in de kunst’, Filmhuisbezoekers worden uitgedaagd een brief te schrijven over hun favoriete film en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt schrijven over hun werkplek en hun dromen voor de toekomst. De spanning is groot wanneer de stadsarchivaris de postkist op 10 januari 2026 voor het eerst opent. De inhoud: ruim tachtig brieven worden opgenomen in het stadsarchief. De kop is eraf maar met nog vier jaar te gaan is het gedroomde doel van 800 brieven een pittige opgave.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
Post uit Doesburg zich op het zichtbaar maken van iets dat dat tot voor kort voor het brede publiek verborgen was. Het gaat daarbij om het toegankelijk maken van de leefwereld van mensen in het Doesburg, Gelderland, Nederland en Europa van toen. Die verborgen verhalen in eeuwenoude brieven gebruiken we om Doesburgers te inspireren onze leefwereld van nu in briefvorm vast te leggen voor de mensen die na ons komen. Kortom Doesburgers schrijven geschiedenis!
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
Dat het bij het onderzoek naar de historische Doesburgse brievencollectie niet alleen om inwoners van Doesburg gaat, blijkt uit de ruim 850 plaatsnamen die in de brieven voorkomen en uit de rijkdom aan talen waarin ze zijn geschreven: Frans, Duits, Engels, Italiaans, Latijn en Hebreeuws.
Die omvang maakt afbakening van het primaire werkveld van het Doesburgs onderzoeksteam tot het richterambt Doesborgh noodzakelijk. Gestart is met (verdiepend) onderzoek naar een aantal Doesburgse familienamen uit de collectie: o.a. Baerken, De Menerville, Coopsen, Cavadino en Harmsen.
Naar verwachting worden de eerste onderzoeksresultaten bekend bij het grote publiek vanaf medio 2026. De zeldzame stemmen van ‘de gewone man en vrouw’ zijn dan te beluisteren in de serie ‘De Postkist Podcast’.
Dit alles is uitdagend en inspirerend, maar er is ook een gevoel van frustratie ontstaan bij de onderzoekers. Genoemde geografische afbakening voelt als half werk. Daardoor blijft veel, te veel verborgen. Immers elke brief verbergt twee verhalen. Er is een verhaal te vertellen over de geadresseerde én over de afzender. Waar die twee verhalen samenkomen ontstaat pas het totaalbeeld: een klein, persoonlijk, veelal herkenbaar stukje geschiedenis. Daarom wordt naarstig gezocht naar een geografisch bredere onderzoeksaanpak waarbij een groeiend beroep kan worden gedaan op onderzoekers/onderzoeksgremia in streken, steden, provincies waarvan bewoners als afzenders/geadresseerden in de collectie voorkomen. Dat is de belangrijkste reden om Post uit Doesburg te nomineren. Want een nominatie voor de Gelderse Roos met alle bijbehorende publiciteit is voor ons het perfecte platform om ‘Post uit Doesburg’ inclusief de genoemde hulpvraag te presenteren aan de historische onderzoekers in Gelderland en daarbuiten.
Samenwerkingspartners: De in de projectomschrijving genoemde partijen zijn structureel (ook de komende vier jaar) bij het programma betrokken. Cruciaal voor het welslagen zijn: Beeld & Geluid, Het Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg, de Bibliotheek West Achterhoek, de gemeente Doesburg en het Cultuurfonds (meerjarige financiering). Voor 2026 zijn publieksactiviteiten gepland met ‘De huiskamer van de stad’ en de Stichting Manifestaties Martinikerk Doesburg. In ontwikkeling zijn ‘collectieve schrijfsessies’ met Welzijnsorganisatie Caleidoz, speeltuin Kindervreugd en basisschool Anna Frank. Daarnaast is er contact gelegd met NL -Lab- Huygens Instituut. Veel wat daar ontwikkeld is in het kader van het De Wittproject is bruikbaar binnen ‘Post uit Doesburg’.