Dit interdisciplinaire publiekshistorische onderzoeksproject brengt de verborgen geschiedenis van het stalpersoneel en de koninklijke paarden van Paleis Het Loo in beeld. Waar traditionele hofgeschiedenis zich richt op de koninklijke bewoners ‘upstairs’, maakt dit project de verhalen zichtbaar van de stalknechten, koetsiers en hun paarden die tussen 1908 en 1984 dagelijks zorgden voor de bedrijvigheid in het hypermoderne stallencomplex.
Het project geeft ‘agency’ aan twee onderbelichte groepen: dieren en werknemers. De emotionele band tussen mens en paard, de professionele expertise voor verzorgen en mennen en de transitie van paard naar auto worden onderzocht vanuit animal studies en sociaal-economische geschiedenis. We reconstrueren het stallenplein in bedrijf door archieven met nieuwe ogen te onderzoeken.
Archiefonderzoek in het Koninklijk Huisarchief, CODA en het Gelders Archief combineert met oral history-interviews, genealogisch onderzoek en analyse van de materiële cultuur. Een student van de Radboud Universiteit en een van de Universiteit Utrecht werkten sinds februari 2025 mee aan dit onderzoek. Sinds de zomer van 2025 zijn de eerste resultaten zichtbaar: een database van stalpersoneel uit de 20e eeuw en achttien tweetalige paardenbiografieën in Stal 1. Bezoekers lezen verhalen als die van Ideaal en Iris, twee Arabische pony’s die 17 jaar samenleefden en op dezelfde dag in mei 1940 stierven, vlak na de Duitse invasie. Of Branie, die in het paardenziekenhuis herstelde. Tekstborden over het stalpersoneel vullen de koetshuizen aan.
De uitkomsten worden uiteindelijk verder geïntegreerd in een vernieuwde publiekspresentatie. Hierbij komen het personeel en de paarden tot leven op het stallenplein en staat de relatie met de Apeldoornse gemeenschap centraal. Het stalpersoneel woonde in de stad, kinderen gingen naar de Koningschool, ze maakten deel uit van lokale netwerken.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
Sinds Paleis Het Loo museum werd in 1984, zijn veel sporen van het paleispersoneel verdwenen. Woonruimtes en keukens verdwenen; het nieuwe museum vertelde het verhaal van de koninklijke familie. Dit project belicht de mensen die het paleis gedurende de eeuwen draaiende hielden.
De archieven werden niet gemaakt om stalpersoneel een gezicht te geven. Toch kunnen we door naar stamboeken, personeelsregisters en foto’s persoonlijke verhalen reconstrueren. Oral history-interviews leggen immaterieel erfgoed zoals mennen en verzorgen vast.
Traditionele hofgeschiedenis gaat over macht en representatie. Dit project draait het perspectief om door animal studies toe te passen: paarden waren individuen met karakter en persoonlijke geschiedenis. Met sociaal-economische geschiedenis zoeken we naar patronen binnen het stalpersoneel: wie werkten er bij Het Loo, wat was de hiërarchie en hoe kwamen mensen er te werken?
Door dieren en werknemers agency te geven ontstaat een representatiever beeld van de Gelderse geschiedenis: niet alleen de Oranjes zelf zijn het verhaal waard. Het project toont economische ongelijkheid (upstairs-downstairs), regionale identiteit (Gelderse paarden, Apeldoornse gemeenschap), vakmanschap (mennen, verzorgen) en maatschappelijke transformatie (transitie paard naar auto).
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
Vernieuwend | Dit interdisciplinaire project combineert sociaal-economische geschiedenis, animal studies, materiële cultuur en oral history. In plaats van rijtuigen als stilstaande objecten te presenteren, begrijpen bezoekers straks de stallen in bedrijf: hoe reilden en zeilden 88 paarden, 50 rijtuigen en 160 mensen in de database? De samenwerking met stagiaires van de Radboud Universiteit en Universiteit Utrecht maakt kennisuitwisseling tussen het hoger onderwijs en het museum relevant. De eerste resultaten zijn zichtbaar voor het publiek: paardenbiografieën en verhalen over medewerkers zijn sinds de zomer van 2025 te lezen voor bezoekers.
Maatschappelijk relevant | Het project democratiseert geschiedenis: gewone burgers en dieren zijn net zo fascinerend en veel relateerbaarder dan de Oranjes. Door de Apeldoornse verankering zichtbaar te maken – personeel woonde in de stad, leveranciers zoals rijtuigbouwer Schimmel waren lokaal -wordt Paleis Het Loo meer onderdeel van het museumverhaal.
Actuele thema’s klinken door | Waardering voor vakmanschap, mens-dier relaties in een tijd waarin dierenwelzijn wordt besproken, economische ongelijkheid toen en nu, en de impact van technologische transities (paard naar auto vergelijkbaar met huidige digitalisering).
Samenwerkingspartners: Radboud Universiteit, Universiteit Utrecht.