De afgelopen jaren heeft het Flipje en Streekmuseum vijf verhaallijnen gerealiseerd die de geschiedenis van Tiel en de Betuwe vertellen – van prehistorie tot heden. Een solide fundament. Maar tijdens dit proces kwamen we een fundamentele vraag tegen: wiens verhalen vertellen we eigenlijk? Wie voelt zich vertegenwoordigd in ‘het’ Tielse erfgoed? En wie nog niet? Tiel is een diverse stad van 42.000 inwoners. Naast de traditionele Tielse bevolking maken mensen met Molukse, Turkse, Marokkaanse en Syrische achtergronden deel uit van de stad. De Waterpoort, Flipje, de archeologische schatten – het is prachtig erfgoed, maar is het ook hún erfgoed?
Erfgoed definiëren we samen – binnen én buiten het museum. Ons nieuwe beleidsplan draait om één kernvraag: “Wat is de waarde van erfgoed in een diverse, veranderende samenleving?” We gaan niet langer alleen vertellen wat erfgoed is. We gaan het samen met de stad onderzoeken en herwaarderen. ‘Wij zijn Tiel’ op de vijfde verdieping wordt ons participatielab – een plek waar Tielenaren zelf bepalen welke verhalen verteld worden en hoe die tentoongesteld worden. Hier zijn de volgende elementen terug te vinden:
- De Stamtafel: Een grote, centrale ontmoetingstafel waar mensen samenkomen voor verhalencafés, ontwerpbijeenkomsten en gezamenlijke planning van tentoonstellingen.
- De rode pegwand: Een flexibel systeem waar bewoners samen met het museumteam wisselende tentoonstellingen kunnen maken – van foto’s en objecten tot teksten en herinneringen. Voor de presentatie van co-gecreëerde tentoonstellingen.
- Keukenblok met koffie/thee faciliteiten: Voor huiselijke gastvrijheid tijdens bijeenkomsten.
- Luisterhoek: Voor het beluisteren van persoonlijke verhalen.
- Inleidende film “Van Stadje naar Stad – Tiel 1950-2025”: Een vast element dat de ontwikkeling van Tiel toont van 15.000 naar 42.000 inwoners, van de komst van Molukkers in 1951 tot gastarbeiders, van industrie naar logistiek, en van monocultureel naar multicultureel. Deze film biedt context voor alle persoonlijke verhalen die volgen.
Maar we blijven niet binnen onze museummuren. Met ‘Ons Tiels Servies’ gaan we letterlijk de stad in. Verschillende gemeenschappen – van Molukse families tot de Marokkaanse vrouwengroep, van statushouders tot traditionele Tielenaren – creëren samen een servies. Elk bord, elke kom vertelt een verhaal over thuiskomen, over wortels en vleugels, over wat verbindt en wat onderscheidt. Dit servies reist vervolgens de stad door als tastbaar symbool van onze gedeelde en diverse identiteit. En wordt gebruikt voor gezamenlijke diners.
Daarnaast organiseren we ook verschillende ‘Thuis Tafels’. Hier brengen we erfgoed mee aan tafel. In huiskamers door heel Tiel gebruiken we erfgoedobjecten als gespreksstarters. Wat betekent ’thuis’ voor jou? Welk object vertelt jouw verhaal? Zo ontstaan intieme gesprekken die in het museum misschien nooit gevoerd zouden worden.
Waarom dit project bijzonder is:
- Het doorbreekt de traditionele machtsstructuur waarin het museum bepaalt wat erfgoed is
- Het creëert nieuwe definities van erfgoed buiten de museummuren
- Het bouwt bruggen tussen gemeenschappen via concrete, tastbare projecten
- Het is duurzaam verankerd in ons beleidsplan voor vier jaar
- Het is overdraagbaar naar andere musea en diverse steden
‘Wij zijn Tiel’ is geen afgerond project, maar een voortdurend proces. Van participatielab tot keukentafel – we schrijven samen de geschiedenis van Tiel.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
1. Identificeren van verborgen verhalen: Wie ontbreekt er?
We zijn begonnen met een kritische blik op onze eigen collectie en verhaallijnen. Welke gemeenschappen zijn ondervertegenwoordigd? Wiens geschiedenis wordt niet verteld? In Tiel wonen diverse gemeenschappen – Molukse families sinds de jaren ’50, gastarbeiders uit Turkije en Marokko, recente statushouders uit Syrië – maar hun verhalen zijn nauwelijks aanwezig in ons museum. Hun erfgoed bestaat wel, maar is ‘verborgen’ omdat het nooit gevraagd, verzameld of getoond werd.
Veel erfgoed bevindt zich niet in musea, maar in huiskamers, fotoalbums en herinneringen. Met de Thuis Tafels gaan we letterlijk bij mensen langs. We gebruiken erfgoedobjecten als gespreksstarters: wat betekent ’thuis’ voor jou? Welk object vertelt jouw verhaal? Zo komen verhalen naar boven die anders verborgen zouden blijven – over migratie, verlies, aanpassing en trots.
2. Ruimte creëren voor deze verhalen: Het participatielab als podium
‘Wij zijn Tiel’ op de vijfde verdieping is geen tentoonstellingsruimte waar wij als museum bepalen wat getoond wordt. Het is een lab waar gemeenschappen zelf hun verhalen cureren en presenteren. Niet gefilterd door museale conventies, maar in hun eigen woorden, met hun eigen objecten, vanuit hun eigen perspectief. Veel verhalen uit diverse gemeenschappen bestaan vooral als mondelinge overlevering. Door ze te documenteren, vast te leggen in audio, video en tentoonstellingen, maken we ze zichtbaar én behouden we ze voor toekomstige generaties.
3. Actief betrekken van gemeenschappen: Ons Tiels Servies: co-creatie in praktijk
Bij dit keramiekproject werken verschillende gemeenschappen samen aan een gezamenlijk servies. Elke groep brengt zijn eigen verhalen, symbolen en tradities in. De Marokkaanse vrouwengroep vertelt over gastvrijheid en thee, statushouders over het achterlaten en opnieuw opbouwen van ’thuis’, traditionele Tielenaren over veranderende eetgewoonten. Door samen te creëren, worden verborgen verhalen letterlijk tastbaar gemaakt. We wachten niet tot gemeenschappen naar ons toekomen. We gaan actief de wijk in, bouwen vertrouwen op, en werken samen met sleutelfiguren uit diverse gemeenschappen. Alleen zo bereiken we ook de verhalen die diep verborgen zitten – verhalen van mensen die zich niet welkom voelen in traditionele culturele instellingen, of die niet weten dat hun verhaal ‘erfgoed’ is.
4. Nieuwe perspectieven op bestaand erfgoed: Herwaardering van bekend erfgoed
Ook verhalen die wél bekend zijn, krijgen nieuwe lagen. Wat betekent de Waterpoort voor iemand die pas tien jaar in Tiel woont? Hoe kijkt een jongere met Turkse roots naar Flipje? Door diverse perspectieven uit te nodigen, worden verborgen betekenissen en interpretaties van bestaand erfgoed zichtbaar. We maken ook expliciet wat er níet is. Welke verhalen ontbreken in onze collectie? Waarom? Dit bewustzijn is de eerste stap naar het actief verzamelen en zichtbaar maken van deze verborgen verhalen.
Resultaat: Van verborgen naar gedeeld erfgoed
Door participatie, co-creatie en outreachend werken transformeren we verborgen verhalen in gedeeld erfgoed. Verhalen die alleen in huiskamers bestonden, krijgen een plek in het publieke dominium.
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
Dit project gaat verder dan ‘leuke participatie’. Het stelt de fundamentele vraag: wie heeft eigenlijk de macht om te bepalen wat erfgoed is? Traditioneel bepaalt het museum wat belangrijk genoeg is om te bewaren en te tonen. Wij draaien dit radicaal om: de stad zelf wordt eigenaar van het erfgoedverhaal. Dit is vernieuwend omdat we niet alleen vragen “hoe kunnen we mensen betrekken bij ons verhaal?” maar “wiens verhaal vertellen we eigenlijk, en waarom?” Die kritische zelfreflectie is nog zeldzaam in de museumwereld.
Veel participatieprojecten zijn eenmalige initiatieven. ‘Wij zijn Tiel’ is geen project maar een beleidskoers. Voor vier jaar maken we van participatie en herwaardering van erfgoed onze kerntaak. Het participatielab is geen tijdelijke ruimte maar een permanente investering in de relatie tussen museum en stad. Het lab is onze plek om te leren: welke vormen van samenwerking werken? Hoe bereiken we mensen die zich niet thuis voelen in musea? Hoe documenteren we mondelinge overlevering? Die lessen integreren we structureel in ons hele museum.
Samenwerkingspartners: Mozaïek Welzijn, Wijkmanagers van de Gemeente Tiel, Stichting Buah Hauti, Wijkcentra.