Het doel van dit oral history project is om meer inzicht te krijgen en te geven in hoe vrouwen werkten aan persoonlijke ontwikkeling in de naoorlogse jaren op het platteland in Gelderland. Er kwamen toen in het kader van modernisering veranderingen op gang o.a. op het gebied van voorlichting en onderwijs. Dit had invloed op persoonlijke keuzes en de leefomgeving van vrouwen. Vrouwen droegen ook actief bij aan deze veranderingen.
Het project legt getuigenverhalen vast over hoe vrouwen werkten aan persoonlijke ontwikkeling en wat dit voor hen betekende. Dit gebeurt met de methode oral history. Het project richt zich op vrouwen die deelnamen aan onderwijs- of voorlichtingsactiviteiten, vrouwen die actief waren in een bestuurs- of vrijwilligersfunctie en vrouwen die werkten in onderwijs en/of voorlichting.
Vrijwillige interviewers van de Werkgroep Oral History Gelderland voeren het project uit en startten in 2023 met de interviews. Op dit moment staan vijftien verhalen op de special Educatie en Emancipatie van website mijnGelderland. De meeste vrouwen waren 75 jaar of ouder tijdens het interview en vertelden over het gezin waarin zij opgroeiden, over hun keuzes wat betreft opleiding of werk, en over hun inspiratie. Hun eerste werkervaringen in de jaren ’60 en ’70 geven een gevarieerd beeld. Ook hun latere levensloopbaan kwam ter sprake. Titels van de verhalen lichtten een tipje van de sluier op over het omgaan met keuzes en veranderingen, zoals:
- ‘Je moet je eigen kost kunnen verdienen als vrouw.’
- ‘Je hebt een kapstok nodig om nieuwe kennis aan op te hangen. ‘
- ‘Je kreeg meer begrip van Nederland om het zomaar eens te zeggen.’
- ‘Zij was toch wel een van de aanjaagsters.’
- ‘Ik kan niet anders zeggen dat ik heel plezierig werk heb gehad.’
- ‘De neuzen naar voren en kom op.’
- ‘Het verleden blijft bij je.’
- ‘Het heilige moeten.’
- ‘Je schikte je erin.’
- ‘Ria Kester koos in 1958 voor Huishoudwetenschap in Wageningen.’
- ‘Ik stond midden in die zaal met m’n koffertje.’
- ‘Het waren allemaal dingen waarvan je zegt: daar worden de leefomstandigheden beter van.’
- ‘Ik vond het contact met de mensen leuk en belangrijk.’
- ‘Boerin Jo Jonas heeft lange staat van dienst in bestuurlijke functies.’
- ‘De Mond-en-klauwzeer crisis (MKZ – crisis van 2001).’
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
Medio 2023 is het project gestart. Uit twee oproepen tijdens een radio-uitzending van Omroep Gelderland in het voorjaar 2024 volgden interviews met vier kandidaten. Andere interviewkandidaten kwamen uit de eigen omgeving of het netwerk van de interviewers. Dit project werkt niet met een deadline. Zo kan stapsgewijze geïnterviewd worden en krijgen opgedane ideeën een kans. De meeste leden van de werkgroep zijn gepensioneerd en zetten hun werkervaring en specifieke streekkennis in. De Werkgroep Oral History Gelderland is ontstaan uit interviewers die meewerkten aan eerdere Gelderse oral history projecten en die daarmee wilden doorgaan.
We gaven naast de radio ook bekendheid aan het project via andere media. Zo kwam er informatie in een (papieren) nieuwsbrief van een lokale afdeling van Vrouwen van Nu en op de website van het VWI, een alumni netwerk van de Wageningen Universiteit. Doordat de werkgroep gelieerd is aan Erfgoed Gelderland staan sinds 2024 verhalen van dit project op de website mijnGelderland.nl. In 2025 verzocht de Vereniging Gelre om een publicatie in het historisch jaarboek 2026 en een presentatie tijdens een symposium, dat in het teken stond van de naoorlogse jaren. Verder is dit project vorig jaar internationaal onder de aandacht gebracht tijdens een Europese conferentie van de ACWW (The Associated Country Women of the World).
Dit voorjaar komt in het landelijk magazine van Vrouwen van Nu (oplage ca 20.000) een verwijzing naar dit project in de rubriek ‘Vrouw en Geschiedenis’. Deze rubriek gaat deze keer over Geerda van Beekhoff – van Selms, afkomstig uit Kerk-Avezaath. Zij was van 1959 – 1965 wereldpresidente van de ACWW.
Daarnaast zal dit project internationaal worden gedeeld met een ‘Story Bank’. Dit is een initiatief van de ACWW in het kader van het VN Jaar ‘The Woman Farmer’ in 2026.
Het project loopt nog door en het plan is om de verhalen te bundelen en een bijeenkomst te organiseren bijvoorbeeld in het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem. De interviews brengen naast, de ‘life -time’ verhalen, ervaringen met andere ‘historische’ gebeurtenissen en specifieke regio’s aan het licht. Zo maakte een van de vrouwen als boerin en bestuurslid van een landbouworganisatie de Mond-en-klauwzeer-crisis van heel dichtbij mee. Zij hield daarover een dagboek bij. Een ander voorbeeld is een verslag van een voorlichtingscursus uit 1966 met een beschrijving van de organisatie van de streekverbetering in de Tielerwaard-West. We onderzoeken nog hoe deze inspirerende verhalen het beste een aanvulling kunnen gaan betekenen.
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
We nomineren dit project omdat het vele mogelijkheden en effecten van erfgoedparticipatie zichtbaar maakt. Er zijn hiervan voorbeelden te noemen op het gebied van methode, inhoud en bereik. Actief zijn met de methode oral history in een groep met mensen uit verschillende delen van Gelderland werkt erg stimulerend. Het delen van de interesse in oral history en het samenwerken in een groep bevordert je technische vaardigheden en levert een verscheidenheid aan invalshoeken en ideeën voor een interview.
Het bijdragen aan geschiedenis door oral history is een belangrijke motivatie als interviewer. Deze motivatie delen ook de geïnterviewden. Zij denken vanuit dit perspectief actief mee. Bijvoorbeeld door namen van andere mogelijke kandidaten te noemen of door eigen documentatie naar voren te brengen. Ook van naasten van geïnterviewden (kleindochter, echtgenoot) ervaren we stimulerende reacties.
Het thema Educatie en Emancipatie op het platteland is een nieuw thema gezien eerdere thema’s van provinciale oral history projecten. Zo waren er eerder thema’s gericht op het Gelderse landschap zoals ‘Leven op het platteland/op boerenerven (Boeren, burgers en buitenlui)’, ‘Leven op landgoederen’ en ‘Leven met water in Gelderland’. In deze projecten werkten Stichting Landschapsbeheer Gelderland en Erfgoed Gelderland samen.
Nieuw bij dit project is dat het gaat om educatiemogelijkheden van vroeger én dat het gaat om getuigenverhalen van vrouwen en hun beleving. Daarmee is dit project ook nieuw binnen de vrouwenemancipatie.
Uniek voor Gelderland is dat er in 1952 een studierichting landbouwhuishoudkunde aan de Wageningen Universiteit kwam met de eerste vrouwelijke professor, C. W. Visser. Het project vormde inspiratie voor onderzoek naar het ontstaan van deze studie. Het project inspireert ook tot onderwerpen voor nieuwe oral history projecten, zoals meergeneratiegezinnen, die vooral in de naoorlogse jaren nog veel voorkwamen.
In dit project gebruikten we meerdere media, zoals korte berichten in nieuwsbrief, websites van historische verenigingen, radio en presentaties. De publicaties van de verhalen op de website mijnGelderland.nl is onderdeel van de samenwerking van de Werkgroep Oral History met Erfgoed Gelderland. Dit is voor ons enorm belangrijk, evenals voor de geïnterviewden om eraan mee te werken. Daarnaast vergroten deze publicaties het bereik van de verzamelde verhalen.
Samenwerkingspartners: Interviewers en fotograaf van de Werkgroep Oral History Gelderland, medewerkers Erfgoed Gelderland en website MijnGelderland