Sinds 2003 is de Molukse barak in het Nederlands Openluchtmuseum te bezoeken. Inmiddels zijn we ruim 25 jaar verder en is door het Openluchtmuseum aan een nieuwe presentatie-ontwerp gewerkt. In 2024 is door het Openluchtmuseum het initiatief genomen om de presentatie in de Molukse barak te vernieuwen. Dit gebeurde in de vorm van een participatieproject, samen met de nazaten (derde generatie Molukse jongeren) van de achttien Molukse gezinnen van het kamp,
Het Openluchtmuseum heeft samen met de nazaten – waar nodig – de inrichting en verhalen van de in het oog springende groene barak vernieuwd. Dit is nodig omdat de derde en vierde generatie Molukse Nederlanders andere vragen over de geschiedenis stellen dan de initiatiefnemers van bijna 25 jaar geleden. In de presentatie van het Openluchtmuseum staan toch vooral de jaren 1954-1962 centraal toen het barakkenkamp onderdak bood aan achttien Molukse gezinnen. Daarmee is het als blijvend gedenkteken erfgoed geworden van nieuwe Nederlanders.
Op 11 april 2026 wordt de Molukse Barak heropend.
Participatieproject
Persoonlijke verhalen zijn door de nazaten verteld aan de hand van vier thema’s: Politiek en Herkomst, Traditie, Geloof en Verbinding. De bezoeker ervaart de geschiedenis van de Molukkers in Nederland vanuit meerdere perspectieven: vanuit verschillende generaties, vanuit collectieve en persoonlijke verhalen, vanuit de blik van toen en nu. Op basis van nieuw beeldmateriaal konden de diorama’s in de barak na de herinrichting nog authentieker ingericht worden dan voorheen. De koloniale geschiedenis van Nederland en de Molukken komt in de nieuwe presentatie ook aan bod. Deze is gevuld met foto’s, videofragmenten, objecten, documenten en interviews met nazaten (Sharnila, Joey, Shalissa, Nadine, Helène, Djino) van de bewoners. De nazaten laten het leven in de barak zien tussen ’54 en ’62 en geven een beeld van de huidige Molukse gemeenschap: homogeen maar ook divers, met een sterke identiteit en een hechte sociale structuur. Deze nazaten namen in de afgelopen periode samen met het Openluchtmuseum deel aan een intensief participatieproject.
Klankbordgroep
Daarnaast was er een klankbordgroep betrokken, bestaande uit specialistische deskundigen (wetenschappers met kennis over Molukse geschiedenis, koloniale geschiedenis, dekolonisatie, de Molukse cultuur en organisaties). Deze heeft actief inhoudelijke bijdragen geleverd. De klankbordgroep had een reflecterende en adviserende functie ten behoeve van het projectteam van het Openluchtmuseum en de participatiegroep.
Samenwerking met de Molukse gemeenschap Lunteren/Ede
Nog voor de vernieuwing van de Molukse barak werkte het Openluchtmuseum drie jaar (2020-2023) samen met Stichting Ana Upu uit Lunteren. Verbinding met de Molukse gemeenschappen in Gelderland is een belangrijke pijler van de samenwerking. Jaarlijks is door vrijwilligers van Ana-Upu een Molukse dag bij de Molukse Barak georganiseerd. Zang, dans, voeding en lezingen over cultuur waren onderdelen van het programma. De Molukse dag sluit ook aan jaarthema’s van het Openluchtmuseum. Een mooi voorbeeld is een gezamenlijke activiteit met betrekking tot voeding.
VOC – mentaliteit Tentoonstelling
Een ander voorbeeld is de tentoonstelling van de Molukse kunstenaar Dominique Latoel met betrekking tot de tentoonstelling over de VOC-Mentaliteit in het Openluchtmuseum. Is er een alternatief voor de ‘VOC-Mentaliteit’? Een kunstzinnige zoektocht over hoe het anders kan. Het project wordt beschouwd als voorbeeld van oral history van onderbelichte bevolkingsgroepen over verborgen verhalen uit de Nederlandse geschiedenis.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
In nauwe samenwerking met nazaten van de Molukse gezinnen die tussen 1954 en 1962 in barakkenkamp Lage Mierde woonden, worden persoonlijke verhalen verteld aan de hand van vier thema’s: Politiek en Herkomst, Traditie, Geloof en Verbinding. De bezoeker ervaart de geschiedenis van de Molukkers in Nederland vanuit meerdere perspectieven: vanuit verschillende generaties, vanuit collectieve en persoonlijke verhalen, vanuit de blik van toen en nu.
Aan de hand van de vier genoemde thema’s wordt het leven van de gezinnen belicht, hun komst naar Nederland, de hechte banden binnen de Molukse gemeenschap, het belang van het geloof, de hoop op terugkeer naar een onafhankelijke Republiek der Zuid-Molukken en het uiteindelijke vertrek uit de barak naar nieuwe Molukse wijken zoals in Wormerveer. De barak uit 1939 was onderdeel van woonoord Lage Mierde (Noord-Brabant). Achttien Molukse gezinnen van voormalige KNIL-militairen woonden daar dicht op elkaar. In de nasleep van Operatie Market Garden werden in de barakken Gelderse evacués ondergebracht. Kamp Lage Mierde was een oud arbeiderskamp. Nog voor de huisvesting van deze Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen in kamp Lage Mierde. De nazaten van de achttien Molukse gezinnen van het kamp hebben door inbreng van de overgedragen levensverhalen de Molukse Barak als kamp Lage Mierde haar beleefde oorsprong teruggegeven.
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
Samenwerking erfgoedorganisaties en Molukse gemeenschappen, organisaties: verduurzaming Molukse Barak als erfgoed
Tijdens het project is het dak duurzaam geïsoleerd en de oude golfplaten vervangen, met oog voor het oorspronkelijke karakter van de barak. Zo is de Molukse Barak klaar voor de toekomst, terwijl haar historische uitstraling volledig behouden blijft. In nauwe samenwerking met nazaten van de Molukse gezinnen die tussen 1954 en 1962 in barakkenkamp Lage Mierde woonden na hun komst uit de Molukken, worden persoonlijke verhalen verteld aan de hand van vier eerdergenoemde thema’s.
De barak uit 1939 was onderdeel van woonoord Lage Mierde (Noord-Brabant). Achttien Molukse gezinnen van voormalige KNIL-militairen woonden daar dicht op elkaar. Oorspronkelijk was in de barak de centrale keuken en de beheerderswoning gevestigd. Aan de hand van de vier genoemde thema’s wordt het leven van de gezinnen belicht, hun komst naar Nederland, de hechte banden binnen de Molukse gemeenschap, het belang van het geloof, de hoop op terugkeer naar een onafhankelijke Republiek der Zuid-Molukken en het uiteindelijke vertrek uit de barak naar nieuwe Molukse wijken zoals in Wormerveer. Toen bleek dat een tijdelijk verblijf van de Molukse KNIL militairen en hun gezinnen permanent werd.
Voorbeeldfunctie: samenwerking openluchtmuseum en onderbelichte bevolkingsgroepen en hun geschiedenis, ondernemerschap, maatschappelijke waarde, diversiteit en inclusie
De verhalen van de nazaten zouden weleens van nazaten van bewoners van veertien homogene Molukse woonwijken in de provincie Gelderland kunnen zijn. Alhoewel de Molukse woonoorden allen hun eigen ontstaansgeschiedenis en verhalen hebben. Van de ca 66 homogene Molukse woonwijken zijn de meeste woonwijken in Gelderland gevestigd. De Molukse Barak heeft een bijzondere aantrekkingskracht dat geresulteerd heeft in samenwerkingsverbanden met Molukse organisaties, Molukse gemeenschappen en jonge Molukse kunstenaars (expositie VOC–Mentaliteit in het Openluchtmuseum). De nieuwe generaties weten steeds meer de weg naar musea. Dit project verbindt. En het dient wellicht ook als inspiratie voor de Gelderse Molukse woongemeenschappen om met erfgoedorganisaties als het Openluchtmuseum en lokale erfgoedorganisaties (historische cultuurkringen) samen te werken, op zoek naar historische levensverhalen als erfgoed overdracht.
Samenwerkingspartners: Stichting Ana Upu (Lunteren/Ede) | Molukse Voetstappen (drs. Nanneke Wigard, drs. Rachelle Houtman) | RCS (research & Consultancy Services) | Linx (drs. Ron Habiboe) | drs. Rein Sohilait (initiatiefnemer en ambassadeur Molukse Barak) | Dominique Latoel (Molukse kunstenaar) | De nazaten van de achttien Molukse gezinnen die in het kamp Lage Mierde hebben gewoond en nu bewoners zijn van de Molukse woonwijk in Wormerveer.