In het voorjaar van 2025 organiseerde het Driels Museum de tentoonstelling “80 jaar bevrijding – Bruggen bouwen naar de toekomst”, een expositie die volledig in het teken stond van verborgen verhalen uit de Tweede Wereldoorlog in Oud-Maasdriel (Kerkdriel, Velddriel en Alem). Het museum bracht zeven lokale oorlogsonderwerpen aan het licht die nooit eerder waren onderzocht of publiekelijk verteld.
De tentoonstelling richtte zich op gebeurtenissen en persoonlijke geschiedenissen die jarenlang onbekend bleven. Het ging onder meer om de Joodse onderduiksters in Kerkdriel, een verhaal dat pas na tachtig jaar werd ontdekt, en om de Alemse verzetsgroep Klingen, waarvan de rol van Jan Steenbekkers voor het eerst uitgebreid werd gedocumenteerd. Andere thema’s waren de Algemene Mobilisatie van 1939, de Duitse inval, de luchtoorlog, het Maasfront en de evacuatie van honderden inwoners van Empel naar Velddriel op 26 oktober 1944. Een aanvullend onderwerp was er in de vorm van een filmpje gemaakt met vele foto’s van oorlogsschade en wederopbouw.
Door nieuw archiefonderzoek, gesprekken met nazaten en het verzamelen van lokaal erfgoed dat nooit eerder was vastgelegd, ontstond een rijker en representatiever beeld van de oorlogsjaren in de Bommelerwaard. De expositie maakte zichtbaar hoe diep de oorlog ingreep in het leven van de Maasdorpen, die in de winter van 1944-1945 in de frontlinie lagen en zwaar werden getroffen.
Een belangrijk onderdeel van het project was het educatieve programma “Bruggen bouwen naar de toekomst” voor groepen 7 en 8. Leerlingen kregen lessen over de lokale oorlogsgeschiedenis en ontdekten dat na de oorlog niet alleen fysieke bruggen moesten worden hersteld, maar ook bruggen tussen mensen en gemeenschappen. De kinderen maakten zelf creatieve bruggen; de mooiste werkstukken werden opgenomen in de expositie. Door ook foto’s van alle leerlingen met hun werkstukken te tonen, trok de tentoonstelling een breed en divers publiek, waaronder veel families.
Met deze expositie heeft het Driels Museum verborgen verhalen zichtbaar gemaakt, nieuwe perspectieven toegevoegd aan de regionale geschiedenis en jong en oud betrokken bij het erfgoed van hun eigen omgeving. Het project liet zien dat er nog altijd verborgen verhalen zijn, die opgespoord kunnen worden en zo een completer beeld geven van de lokale geschiedenis.
Hoe maakt dit project verborgen verhalen zichtbaar?
Ons project maakt verborgen verhalen zichtbaar door systematisch nieuw onderzoek te doen naar lokale oorlogsgeschiedenissen die nooit eerder zijn vastgelegd of publiekelijk verteld. Een team van vrijwilligers onderzocht archieven binnen én buiten Gelderland (waaronder het BHIC) en sprak uitgebreid met oudere inwoners en nazaten. Hierdoor kwamen meerdere onbekende of vergeten verhalen aan het licht, zoals dat van de Joodse onderduiksters in Kerkdriel en de activiteiten van de verzetsgroep Klingen uit Alem.
De verzamelde informatie werd zorgvuldig gedocumenteerd in zowel gepubliceerde als ongepubliceerde verhalen en vormde de basis voor de expositie “80 jaar bevrijding – Bruggen bouwen naar de toekomst”. Een van de belangrijkste doelstellingen van deze tentoonstelling was om deze nieuwe inzichten toegankelijk te maken voor een breed publiek. Dat deden we niet alleen via de expositie zelf, maar ook door een educatief programma voor leerlingen van groep 7 en 8. Die ook weer een bijdrage leverden aan de expositie. Zo werden ook jonge generaties bereikt en betrokken bij deze tot nu toe verborgen lokale geschiedenis.
Door onderzoek, documentatie, presentatie én educatie te combineren, heeft het project meerdere onbekende verhalen uit de Tweede Wereldoorlog voor het eerst zichtbaar en bespreekbaar gemaakt.
Waarom maakt dit project kans op de Gelderse Roos Prijs 2026?
Ik nomineer dit project omdat het op een uitzonderlijk zorgvuldige en vernieuwende manier verborgen verhalen uit de Tweede Wereldoorlog in Oud Maasdriel zichtbaar heeft gemaakt. Door uitgebreid archiefonderzoek, ook buiten Gelderland, en door gesprekken met oudere inwoners en nazaten, zijn meerdere onbekende of nooit eerder vertelde geschiedenissen voor het eerst gedocumenteerd en gedeeld met het publiek. Daarmee draagt het project direct bij aan een vollediger en representatiever beeld van de regionale oorlogsgeschiedenis, precies zoals de criteria van de Gelderse Roos Prijs vragen.
De expositie “80 jaar bevrijding – Bruggen bouwen naar de toekomst” maakte deze nieuwe inzichten toegankelijk voor een breed publiek. Verhalen zoals dat van de Joodse onderduiksters in Kerkdriel en over Jan Steenbekkers van de Alemse verzetsgroep Klingen kwamen voor het eerst naar buiten en kregen een plek in de lokale herinneringscultuur. Het project toont aan hoe waardevol het is om vergeten stemmen en onderbelichte perspectieven actief op te zoeken en te delen.
Daarnaast onderscheidt het project zich door de sterke koppeling tussen onderzoek, presentatie, cultuur en educatie. Het scholenprogramma voor groepen 7 en 8 zorgde ervoor dat ook jonge generaties kennismaakten met deze verborgen verhalen. Door hun creatieve werkstukken onderdeel te maken van de expositie, werd een breed en divers publiek bereikt en ontstond een sterke verbinding tussen erfgoed en gemeenschap.
Dit project verdient nominatie omdat het laat zien hoe een lokaal museum met beperkte middelen maar met grote inzet en betrokkenheid verborgen verhalen kan opsporen, documenteren en betekenisvol kan presenteren. Het vormt een inspirerend voorbeeld voor andere erfgoedorganisaties en draagt bij aan een inclusieve, meerstemmige geschiedschrijving in Gelderland.
Samenwerkingspartners: Jacqueline Jans Museum Atelier, die het educatieproject met de scholen binnen de expositie verzorgde. De lagere scholen: De Mgr Zwijsenschool in Kerkdriel en de Deken Wehmeijerschool in Velddriel. Wijsneusmedia, die het filmpje Bruggenbouwers over oorlogsschade en wederopbouw verzorgde. Lokale verzamelaars van oorlogsvoorwerpen. Heidi van Houten die een gedeelte van de onderwerpen en het bezoek van Engelse en Canadese delegatie op 3 mei 2025 aan de expositie mede organiseerde. Hans Piels, coördinator van de expositie, verzorgde enkele onderwerpen binnen de expositie en was de schrijver van het artikel Joodse Onderduiksters in Driel. Trudy de Leeuw, lokale kunstenares, maakte een kunstwerk over dit onderwerp.