Onderzoek naar Sleutelwerken van Gelderland van start

In september is Jochem van Eijsden bij Erfgoed Gelderland begonnen als onderzoeker voor het nieuwe project Een Gelderse school, sleutelwerken van de Gelderse kunstgeschiedenis, dat Erfgoed Gelderland uitvoert in opdracht van de Provincie Gelderland. In een kort interview licht hij toe wat het project inhoudt en wat hij gaat doen.

Je bent sinds kort gestart met een onderzoek voor het project Een Gelderse school, sleutelwerken van de Gelderse kunstgeschiedenis. Wat houdt dit project in?
Voor het project Sleutelwerken gaan we op zoek naar de vijftig belangrijkste objecten uit de Gelderse kunstgeschiedenis, van de middeleeuwen tot heden. Hierbij kijken we niet alleen naar usual suspects als de mooiste schilderijen en beeldhouwwerken maar ook naar toegepaste kunst, zoals edelsmeedwerk, textiel en glaswerk. Het is goed dat Erfgoed Gelderland de sleutelwerken bijeen gaat brengen.  Door zo’n “canon” krijgen we namelijk een goed en toegankelijk overzicht van de ontwikkeling van de kunsten in Gelderland, en de rol die de provincie en Gelderse kunstenaars hebben gespeeld in de kunstgeschiedenis van Nederland (en zelfs Europa).

Er zullen uiteindelijk 50 sleutelwerken worden geselecteerd. Hoe ga je te werk en hoe maak je die keuze?
Voor een overzichtelijke samenstelling van sleutelwerken moeten we de groep beperkt houden, anders kan het uiteindelijke publiek  door de bomen het bos niet meer zien. Vijftig werken is dan ideaal. Maar dit maakt het niet gemakkelijker voor de selectie van de objecten. Ik ben nu veel aan het grasduinen in (online) catalogi en ik merk al dat het een kwestie van kill your darlings wordt. De kunstenaars die geboren of woonachtig waren in Gelderland, en degene die ernaartoe reisden om zich erdoor te laten inspireren, hebben zoveel moois gemaakt! Voor de selectie kijken we of alle vooraf gedefinieerde objectgroepen worden vertegenwoordigd: schilderkunst, beeldhouwkunst, prent- en tekenkunst en toegepaste kunst. Daarbij streven we naar een evenredige verdeling over de verschillende tijdvakken, genoemd naar de verschillende verschijningsvormen van de provincie: Gelre (1046-1543), Gelrelant (1543-1795) en Gelderland (1795-heden). Ook willen we de kunst van heel Gelderland laten zien, dus letten we goed op de vertegenwoordiging van de traditionele regio’s (kwartieren): Arnhem, Nijmegen, Zutphen en Roermond. Hiervoor zal er veel samenspraak zijn met experts van de verschillende erfgoedinstellingen.

Over een aantal maanden zijn de sleutelwerken bekend. Wat gebeurt daar vervolgens mee?
Sleutelwerken kan gezien worden als de kunsthistorische evenknie van het historische project Schatkamers van Gelderland, onderdeel van Verhaal van Gelderland. We maken een website – gekoppeld aan collectiegelderland.nl  –  waarop de geselecteerde objecten met begeleidende teksten te zien zijn. Daarnaast zal ik meer beschouwende teksten schrijven die een introductie geven over Gelderse kunst in de eerdergenoemde tijdsvakken. Voor Schatkamers wordt nu ook een spel ontwikkeld, en wij gaan iets soortgelijks doen. We maken een virtuele tentoonstelling waarin de Sleutelwerken in 3D bij elkaar te zien zijn. In tijden van corona is het natuurlijk erg prettig om vanuit huis een tentoonstelling te kunnen bezoeken, maar we willen echt gaan kijken hoe zo’n virtuele presentatie een toevoeging kan zijn aan de huidige manier van tentoonstellingen maken. Wat ik hieraan nog wil toevoegen is dat we Sleutelwerken niet een statisch iets willen laten zijn. Aan het einde gaan we kijken welke mogelijkheden er zijn om het publiek een rol te geven in een verdere ontwikkeling en uitbreiding van de Sleutelwerken.

En even los van het onderzoek, heb je zelf een persoonlijke favoriet?
Dat is een gewetensvraag. In principe krijg ik altijd wel een bijzondere relatie met de objecten waarmee ik werk, veel objecten zijn ook een representant van het werk dat ik in het verleden heb gedaan. Voor Museum Arnhem behandelde ik onlangs in een online collegereeks een werk van de Zaltbommelse schilder Willem van Nijmegen. Plank met prent en gedicht vind ik een erg leuk werk, het toont de moeite die de ambitieuze schilder deed om erkend te worden.  Maar als ik echt een keuze moet maken, dan wordt het waarschijnlijk Johan Maelwaels Grote Ronde Pietà in het Louvre. Na meer dan zeshonderd jaar is dit ronde schilderij nog steeds een zinderend staaltje schilderkunst, en het verkeert nog in uitmuntende staat!

Heeft u vragen naar aanleiding van bovenstaande? Of heeft u suggesties voor de Sleutelwerken? Neem dan gerust contact op met Jochem.